گزارش دیدهبان حقوق بشر از نقض گسترده حقوق بشر در ایران در سال ۲۰۲۴

سازمان دیدهبان حقوق بشر، در گزارش مشروح خود درباره وضعیت حقوق بشر در سال ۲۰۲۴ میلادی، بخشی مفصل را به ایران اختصاص داده است.

سازمان دیدهبان حقوق بشر، در گزارش مشروح خود درباره وضعیت حقوق بشر در سال ۲۰۲۴ میلادی، بخشی مفصل را به ایران اختصاص داده است.
دیدهبان حقوق بشر در ابتدای گزارش نقض حقوق بشر در ایران در سال گذشته میلادی ابتدا به کشته شدن ابراهیم رئیسی، رییس سابق دولت در جمهوری اسلامی در ۳۰ اردیبهشت ۱۴۰۳ و جایگزینی مسعود پزشکیان به جای او اشاره کرده و افزوده است که مقامات جمهوری اسلامی به سرکوب تمامی اشکال مخالفت مسالمتآمیز و اعتراض سیاسی ادامه دادند. این سرکوب دربرگیرنده مدافعان حقوق بشر زنان، اقلیتهای قومی و مذهبی، و بستگان بعضی افراد دستگیر یا کشته شده در اعتراضات ضدحکومتی ۱۴۰۱ بود و علاوه بر همه اینها، افزایشی «هشدارآمیز» در اعدامها رخ داد.
دیدهبان حقوق بشر مقامات جمهوری اسلامی را بهدلیل بازداشت، آزار و اذیت بهائیان به «جنایت علیه بشریت» متهم و تاکید کرده محاکمهها همچنان نامنصفانهاند و ناقضان حقوق بشر همچنان از مصونیت برخوردارند.
اعدامها
دیدهبان حقوق بشر در گزارش خود تاکید کرده است که ایران همچنان یکی از بزرگترین مجریان مجازات اعدام در جهان است و افرادی را که بهخاطر جرایمی که در دوران کودکی مرتکب شدهاند، یا اتهامات مبهم مرتبط با امنیت ملی متوجه آنان شده و حتی کسانی را که به جرایم خشونتآمیز متهم هستند، اعدام میکند.
در این گزارش گفته شده است که ایران یکی از پنج کشور جهان با بیشترین تعداد اعدام در سال ۲۰۲۳ بود، و تعداد اعدامها در سال ۲۰۲۴ نیز همچنان بالا باقی مانده است و براساس یک گزارش سازمان ملل، تنها در نیمه اول سال ۲۰۲۴ مقامات جمهوری اسلامی بیش از ۴۰۰ نفر را اعدام کردهاند.
آزادی انجمن و بیان، حق مشارکت در امور عمومی
در گزارش دیدهبان حقوق بشر آمده است که مقامات جمهوری اسلامی در سال گذشته میلادی همچنان به محدودسازی شدید آزادیهای انجمن و بیان ادامه دادند. در سال ۲۰۲۴ نیروهای امنیتی دهها فعال، وکیل، و دانشجو را دستگیر کردند. مقامات همچنین بستگان معترض و دادخواه افراد کشته یا اعدامشده در اعتراضات ۱۴۰۱ را مورد هدف قرار دادند. که خواهان مسئولیتپذیری برای نقضها علیه عزیزانشان بودند.
در این گزارش همچنین به رای شورای حقوق بشر سازمان ملل برای تمدید ماموریت کمیته حقیقتیاب مستقل بینالمللی درباره جمهوری اسلامی ایران برای «بررسی کامل و مستقل ادعاهای نقض حقوق بشر در جمهوری اسلامی ایران در رابطه با اعتراضات ۱۴۰۱ مخصوصا در ارتباط با زنان و کودکان» اشاره شده است. این کمیته گزارش کامل خود را پیش از تمدید ماموریت در مارس ۲۰۲۴ منتشر کرد. شورای حقوق بشر نیز سال گذشته ماموریت گزارشگر ویژه حقوق بشر ایران را تمدید کرد.
تجاوز، شکنجه، و آزار و اذیت اقلیتهای قومی و مذهبی
دیدهبان حقوق بشر در ادامه گزارش خود تاکید کرده است که سرکوب نظاممند و چنددههای بهائیان بهمعنای محرومیت عمدی و جدی بهائیان از حقوق بنیادین خود است و ابعاد آن بهگونهای که سطح این آزار و اذیت را به جنایت علیه بشریت میرساند.
به گفته جامعه جهانی بهایی، مقامات جمهوری اسلامی زنان بهائی را هدف گرفتهاند و در سال ۲۰۲۴، دو سوم بهاییان زندانی زن بودند. در سال گذشته میلادی دهها تن از بهائیان دستگیر، محاکمه، و با اتهاماتی نظیر «تبلیغ علیه نظام» و «فعالیت آموزشی یا تبلیغی انحرافی مغایر یا مخل به شرع مقدس اسلام» به زندان محکوم شدند.
براساس این گزارش، حکومت ایران همچنین علیه بعضی اقلیتهای دینی، نظیر مسلمانان اهل سنت، دست به تبعیض میزند و فعالیتهای فرهنگی و سیاسی در میان اقلیتهای قومی آذری، کرد، عرب، و بلوچ کشور را محدود میکند.
دیدهبان حقوق بشر استفاده قوه قهریه بیش از حد و مرگبار ماموران علیه کولبرهای عمدتاً کرد را نیز مستند کرده است.
دیدهبان حقوق بشر در سال گذشته نیز تجاوز، شکنجه، و تعرض جنسی به دهها فرد بازداشتشده، زن و مرد، از مناطق اقلیتهای کرد، بلوچ، و آذری را مستند کرد که در طی اعتراضات سراسری بین شهریور تا آبان ۱۴۰۱ رخ داده بودند.
حقوق زنان و دختران
به گفته دیدهبان حقوق بشر، مقامات جمهوری اسلامی به تلاشها برای اجرای قوانین حجاب اجباری شدت بخشیدهاند. آنها زنان و دختران، از جمله هنرمندان و سلبریتیها را بهخاطر عدم رعایت حجاب در عرصه عمومی تحت پیگرد قرار دادند و مجلس شورای اسلامی لایحه «عفاف و حجاب» را تصویب و دوره آزمایشی سه سالهای برای این قانون مقرر کردند.
در این گزارش همچنین به بازتاب فزاینده موارد زنکشی به شکلی فزاینده در رسانهها و شبکههای اجتماعی اشاره و تاکید شده است که جمهوری اسلامی هیچ قانونی درباره خشونت خانگی و برای پیشگیری از آزار و حفاظت از نجاتیافتگان ندارد.
گزارشها نشان میدهند که در سه ماه اول سال جاری خورشیدی حداقل ۳۵ زن و دختر در شهرهای مختلف ایران، از جمله ۵ نفر در تهران، به دست بستگان مرد خود به قتل رسیدند. در نیمه ابتدایی سال ۲۰۲۴، گروه «توقف قتل زنها در ایران» ۹۳ اقدام زنکشی در ایران را مستند کرد، که در مقایسه با ۵۵ مورد در دوره مشابه سال ۲۰۲۳، افزایشی حدوداً ۶۰ درصدی را نشان میدهد.
مجازات مدافعان حقوق بشر و فعالان جامعه مدنی و نبود محاکمات منصفانه
در ادامه گزارش دیدهبان حقوق بشر آمده است که دهها مدافع حقوق بشر که بسیاری از آنان زن هستند، پشت میلههای زندان به سر میبرند و مقامات به آزار، دستگیری، و پیگرد افراد خواهان مسئولیتپذیری و عدالت ادامه میدهند.
به گفته این نهاد مدافع حقوق بشر، دادگاههای ایران، و مشخصاً دادگاههای انقلاب، معمولا با انجام محاکمات منصفانه فاصله بسیار زیادی دارند و از اعترافاتی به عنوان مدرک استفاده میکنند که احتمالا تحت شکنجه کسب شدهاند. مقامات از بررسی معنادار ادعاهای متعدد تجاوز و شکنجه علیه افراد بازداشتشده سر باز زدهاند و مرتباً دسترسی بازداشتشدگان به مشاوره حقوقی، مخصوصاً در دوره بازپرسی ابتدایی، را محدود میکنند.
رفتار با پناهندگان و مهاجران
در گزارش دیدهبان حقوق بشر گفته شده است که افغانستانیها در ایران با فشار رو به رشد و سیاسیشدن حضور آنها در کشور و مقصر معرفی کردن آنها برای تنشهای اجتماعی در ایران روبهرو هستند. بسیاری از افغانستانیهای فرار کرده به ایران پس از بازپسگیری قدرت توسط طالبان در افغانستان، اقامت قانونی ندارند و همین امر آنها را در معرض تبعیض، سوء استفاده، و اخراج از کشور قرار میدهد.
در شهریور ماه امسال، احمدرضا رادان، فرمانده کل انتظامی ایران گفت که امسال نزدیک به دو میلیون نفر از اتباع خارجی از کشور اخراج خواهند شد.
گرایش جنسی و هویت جنسیتی
دیدهبان حقوق بشر در پایان گزارش خود نوشته است بر اساس قوانین جمهوری اسلامی همجنسگرایی با شلاق، و برای مردان، با اعدام مجازات میشود. با وجود این که ایران جراحی تغییر جنسیت را مجاز دانسته و تحت پوشش بیمه قرار میدهد، هیچ قانونی تبعیض علیه افراد ترنس را منع نمیکند.
هر چند جمهوری اسلامی بر اساس قوانین شرعی، محدودیتهای فراوانی بر رفتار جنسی خارج از چارچوب ازدواج رسمی در ایران اعمال میکند اما به نظر میرسد رشد صنعت خدمات ماساژ به صورت زیرزمینی در شهرهای مختلف، به پوششی برای تنفروشی بدل شده است.
تنفروشی در قالب ارائه خدمات ماساژ که در شبکههای مجازی تبلیغ میشود و پربازدید شده است، از تناقضهای اخلاقی و اجتماعی-اقتصادی عمیق در جمهوری اسلامی حکایت دارد.
در کشوری که اخلاق عمومی بر پایه اصول اسلامی تعریف میشود، محبوبیت خدمات ماساژ در شبکههای اجتماعی مانند اینستاگرام، پارادوکس قابل توجهی را به نمایش میگذارد.
به نظر میرسد بسیاری از این صفحهها در فضای مجازی در حال تبلیغ خدمات درمانی هستند اما بررسیهای دقیقتر ایراناینترنشنال واقعیت دیگری را آشکار میکند: شبکهای مخفی از تنفروشی، تحت پوشش خدمات درمانی فعالیت میکنند.
یکی از این صفحات به دست زنی اداره میشود که خود را دارنده مدرک فیزیولوژی از دانشگاه تهران و مدرک بینالمللی ماساژدرمانی از مالزی معرفی میکند و در پروفایل آن نوشته شده است: «من یک ماساژور هستم و در تهران برای زنان و مردان خدمات ماساژ ارائه میدهم.»
ایراناینترنشنال نمیتواند بهطور مستقل اصالت این صفحات یا محتوای آنها را تایید کند، علاوه بر این به نظر میرسد برخی از این صفحات، از ویدیوهایی از خدمات ماساژ در سایر کشورها را برای تبلیغ کار خود استفاده کردهاند.
این خدمات شامل ماساژ در منزل، ماساژ پا، ماساژ با سنگ داغ و ماساژ تایلندی است و در شماری از این صفحات هم عکسهایی از یک سالن ماساژ که ظاهرا در شمال تهران قرار دارد، به چشم میخورد.
وجود تعدادی ویدیو از زنان جوانی که در حال ماساژ مردان هستند، ظاهرا به مشتریان این امکان را میدهد که ماساژور مورد علاقه خود را انتخاب کنند.
با این حال، یکی از لینکهای موجود در یکی از این صفحهها، ما را به یک کانال تلگرام راهنمایی میکند و این کانال بُعد دیگری از خدمات ارائه شده در این مراکز را به تصویر میکشد.
محتویات این کانال تگرام نشان میدهد این مراکز چیزی فراتر از ماساژدرمانی سنتی در اختیار مشتریان میگذارند و خدمات آنها همچنین شامل سکس سهنفره یا گروهی و رابطه با لزبینها و افراد تراجنسیتی میشود.
قیمت این خدمات دو میلیون و ۱۰۰ هزار تومان برای یک ماساژ ۹۰ دقیقهای، چهار میلیون و ۷۰۰ هزار تومان برای ماساژ و رابطه جنسی، شش میلیون و ۲۰۰ هزار تومان برای یک شب خدمات، و ۱۳ میلیون تومان برای خدمات در طول ۲۴ ساعت تعیین شده است.
تنفروشی در ایران غیرقانونی است و برای افرادی که در آن مشارکت میکنند یا در تسهیل آن نقش دارند، مجازاتهای سنگینی در نظر گرفته میشود.
بر اساس قوانین جمهوری اسلامی، «زنا»، یعنی رابطه جنسی بین دو فرد که رابطه زناشویی رسمی با همدیگر ندارند و همجنسگرایی میتواند به حبس، شلاق یا در مواردی به اعدام منجر شود.
ناظران میگویند علیرغم قوانین تنبیهی بیرحمانه جمهوری اسلامی، تجارت زیرزمینی روابط جنسی در ایران همچنان ادامه دارد و عواملی از جمله فقر، بیکاری، اعتیاد به مواد مخدر و کمبود تحصیلات به آن دامن میزند.
مشکلات شدید اقتصادی یکی از مهمترین دلایلی است که زنان در ایران را در معرض استثمار قرار میدهد و میتواند شماری از آنان را وادار به تنفروشی کند.
وقتی ایراناینترنشنال برای کسب اطلاعات بیشتر با مدیر کانال تلگرامی تماس گرفت، فردی با فهرستی از پیش آماده شده که جزییات قوانین و روشهای پرداخت را توضیح میداد، به این تماس پاسخ داد.
به گفته او، مشتریان باید نیمی از هزینهها را پیش از دریافت خدمات و نیمی دیگر را پس از آن پرداخت کنند، البته پیشپرداخت باید به حساب فرد دیگری صورت میگرفت و این موضوع میتواند به این معنی باشد که این صفحات و کانال در کار کلاهبرداری باشند.
وجود این صفحات در فضای مجازی، چه جعلی و چه واقعی، تصویری نگرانکننده از زندگی در حکومت جمهوری اسلامی به تصویر میکشد: یا افرادی در حال سواستفاده از تجارت غیرقانونی تنفروشی برای گول زدن جوانان و کلاهبرداری از آنان هستند و یا زنان جوانی از سنین ۲۰ تا ۴۰ ساله حاضر هستند برای سه میلیون تومان تنفروشی کنند.
ادامه بررسی های ایراناینترنشنال، نشان داد صفحات مشابه متعددی در فضای مجازی وجود دارند که به دست ادمینهای ایرانی اداره میشوند.
برخی از این صفحات به صورت تلویحی و مبهم به تبلیغ ارائه خدمات جنسی میپردازند و برخی دیگر آشکارا از آن سخن میگویند. قیمت این خدمات با توجه به عوامل مختلفی از دو میلیون تومان تا ۱۵ میلیون تومان متغیر است.
به دلیل ماهیت حساس این مطلب و حفظ امنیت افرادی که عکس آنها در این صفحات قرار داده شده است، ایراناینترنشنال از ذکر اسامی درج شده در این صفحات خودداری میکند.
«آ» که میگوید زنی ۲۴ ساله است که تصویرش در یکی از آگهیهای تبلیغ ارائه خدمات جنسی در فضای مجازی دیده میشود.
آنچنان که در تبلیغ ادعا شده او با ارائه گواهی سلامت و همچنین گواهی واکسیناسیون کرونا به مشتریان اطمینان خاطر میدهد که خطر ابتلا به بیماریهای مراقبتی از طریق رابطه جنسی وجود ندارد.
عکسهایی با لباسهای مختلف از این زن در این صفحه موجود است و نوشته شده او برای هر روز همراهی یک مشتری خدمات جنسی، ۱۳ میلیون و ۵۰۰ هزار تومان مطالبه میکند و با آنان به سفر نیز میرود.
زن دیگری با نام «میم»، ویدیوهایی شطرنجیشده از رابطه دهانی به اشتراک گذاشته است. او همچنین عکسهایی در سواحل، باشگاههای ورزشی و سایر مکانها در اختیار مشتریان بالقوه خود میگذارد و به نظر میرسد با به نمایش گذاشتن بدن خود سعی در جذب آنان دارد.
«ر» زنی دیگر است که میگوید ۲۷ ساله است و آمادگی خود را برای سفرهای بینالمللی با مشتریان اعلام کرده است.
زن دیگری با نام «گاف» در یک ویدیوی تبلیغاتی دیده میشود و از یک استخر، بوسه و چشمک را روانه مشتریان خود میکند.
مقامهای جمهوری اسلامی در مواجهه با تنفروشی به صورت گزینشی عمل میکنند. آنها در بسیاری موارد چشم خود را به روی واقعیتهای موجود میبندند و در تعدادی از موارد نیز به شکلی بیرحمانه افراد دخیل در تنفروشی را سرکوب میکنند.
به همین دلیل، این باور وجود دارد که تصمیمات و شیوه برخورد مسئولان حکومت در حوزه برخورد با مساله تجارت جنسی، تحت تاثیر فساد و رشوهگیری اتخاذ میشود.
هرچند نگاه عامه مردم در ایران به تنفروشی، تحت تاثیر ارزشهای محافظهکارانه مذهبی، تا حد زیادی منفی است، اما اکنون بسیاری اذعان دارند که عوامل اجتماعی-اقتصادی در دامن زدن به این پدیده نقشی کلیدی ایفا میکنند.
همزمان، تلاشها برای مبارزه با تنفروشی در ایران به دلیل محدودیتهای قانونی و فرهنگی با موانع زیادی روبهرو شده است.
اگرچه برخی ابتکارات با هدف حمایت و بازپروری کارگران جنسی در ایران وجود دارد، اما سازمانهای غیردولتی فعال در این زمینه با مشکلات زیادی از جمله فشارهای حکومت و نگاه منفی جامعه دست به گریبان هستند.
به گفته کارشناسان و متخصصان این حوزه، مواجهه موثر با پدیده تنفروشی تنها با شناسایی و تلاش برای رفع عوامل ریشهای آن، مانند فقر و نگاه غیرامنیتی و آسیبشناسانه به این معضل امکانپذیر است.
بهعلاوه، آگاهیبخشی، خدمات آموزشی، آموزش حرفهای و مراقبتهای پزشکی از دیگر شاخصههای مهمی هستند که باید در مسیر حل معضل تنفروشی در نظر گرفته شوند.
حکومت به دنبال اجرای سختگیرانه قوانین خود در حوزه «اخلاق»، از جمله حجاب اجباری است. در سوی دیگر، تنفروشی بیداد میکند و زنان آسیبپذیر را درست زیر چشم حکومت مورد استثمار قرار میدهد.