مردم سوریه در نخستین سالگرد سقوط بشار اسد، رییسجمهوری پیشین این کشور، بار دیگر به خیابانها آمدند و جشن پیروزی گرفتند. در همین حال، برخی رسانههای منطقه از حمله هواداران حزبالله و جنبش امل به سوریهایی که در شهر صیدا در جنوب لبنان مشغول جشن بودند، خبر دادند.
خبرگزاری رویترز دوشنبه ۱۷ آذر در گزارشی نوشت مراسم رسمی نخستین سالگرد سقوط رژیم اسد در میدان اموی دمشق و چند شهر دیگر برگزار شد.
دوشنبه هزاران نفر در خیابانهای پایتخت تجمع کردند. همزمان، در برخی مناطق رژههای نظامی نیز انجام شد.
سوریهایی که پس از جنگ داخلی به لبنان گریختند، در شهر صیدا اولین سالگرد سقوط بشار اسد را جشن گرفتند اما این جشن پس از حمله هواداران حزبالله و جنبش امل به خشونت کشیده شد. بهگزارش الحدث، درگیریها با مداخله ارتش لبنا خاتمه یافت.
اسد یک سال پیش، در هشتم دسامبر ۲۰۲۴، پس از پیشروی سریع نیروهای مخالف به فرماندهی احمد الشرع (ابومحمد الجولانی)، سوریه را ترک کرد و به روسیه گریخت.
این عملیات که به پایان بیش از ۱۳ سال جنگ و سرکوب منتهی شد، مسیر سیاسی سوریه را بهطور کامل تغییر داد.
سوریه در نخستین سالگرد سقوط حکومت بشار اسد همچنان با پیامدهای سالها جنگ و ناامنی دست و پنجه نرم میکند و اختلافات فرقهای و تنشهای امنیتی، مانع از تثبیت حاکمیت دولت جدید شده است.
الشرع که اکنون رییسجمهوری موقت سوریه است، بامداد دوشنبه در مسجد اموی دمشق با لباس نظامی حاضر شد و نماز صبح را اقامه کرد.
او وعده داد «سوریهای نیرومند و عادلانه» بنا کند و گفت: «از شمال تا جنوب، سوریه را دوباره خواهیم ساخت.»
دعوت به اتحاد؛ تغییر جهتگیری سیاسی سوریه
الشرع که پیشتر یکی از فرماندهان القاعده بود، در ماههای گذشته تغییرات مهمی در سیاست خارجی سوریه ایجاد کرده است.
او روابط تازهای با آمریکا برقرار کرده، حمایت کشورهای عرب حوزه خلیج فارس و ترکیه را به دست آورده و از همپیمانان پیشین دمشق، یعنی تهران و مسکو، فاصله گرفته است. بخشی از تحریمهای غرب علیه سوریه نیز اکنون لغو شده است.
نجات رشدی، نماینده ویژه سازمان ملل، گفت سقوط اسد «اولین فرصت واقعی پس از نسلها» برای شکلدهی دوباره آینده سوریه بوده است.
فضای دوگانه در شهرها؛ جشن در حلب، نگرانی در جنوب و شمال شرق
در حلب، نخستین شهر بزرگی که سال گذشته بهدست نیروهای الشرع افتاد، مردم با خودرو و پرچمهای دولت جدید به خیابانها آمدند.
یکی از ساکنان به رویترز گفت: «ما تازه احساس میکنیم کشورمان را دوست داریم؛ قبلا فقط میخواستیم فرار کنیم.»
اما سوریه همچنان با موجهای خشونت فرقهای روبهروست و صدها نفر در درگیریهای یک سال گذشته کشته شدهاند. این روند باعث بیاعتمادی اقلیتها نسبت به دولت جدید شده است.
در شمال شرق، اداره خودگردان کُردها هرگونه تجمع را در سالگرد سقوط اسد ممنوع کرد و هشدار داد «هستههای تروریستی» ممکن است از مراسم سالگرد سوءاستفاده کنند.
چهار سال دوره انتقالی و انتخابات پس از تدوین قانون اساسی
در جنوب، گروههایی از جامعه دروزی در استان سویدا خواستار خودگردانی محلی شدهاند.
الشرع اعلام کرده است دوره انتقالی چهار سال دیگر ادامه خواهد داشت تا ساختارهای جدید حکومتی، قوانین و پیشنویس قانون اساسی آماده شود و سپس همهپرسی و انتخابات برگزار گردد.
طبق قانون اساسی موقت، او اختیارات گستردهای دارد. انتخابات غیرمستقیم پارلمانی در اکتبر برگزار شد اما یکسوم نمایندگان هنوز از سوی او منصوب نشدهاند.
آغاز بازگشت آوارگان؛ ظرفیت محدود کمکرسانی
کمیساریای عالی پناهندگان سازمان ملل میگوید از زمان سقوط اسد، حدود یکمیلیون و ۲۰۰ هزار پناهجو و یکمیلیون و ۹۰۰ هزار آواره داخلی به خانههایشان بازگشتهاند اما کاهش بودجه جهانی ممکن است این روند را کُند کند.
بانک مرکزی سوریه اعلام کرده است بازگشت حدود یکمیلیون و ۵۰۰ هزار نفر به بهبود تدریجی اقتصاد کمک کرده است.
با این حال، دفتر هماهنگی امور انساندوستانه سازمان ملل اعلام کرد در سال ۲۰۲۵ حدود ۱۶.۵ میلیون نفر در سراسر سوریه نیازمند کمکهای فوری هستند.
هشدار سازمان ملل
کمیسیون مستقل بینالمللی تحقیق درباره سوریه، وابسته به سازمان ملل، در بیانیهای اعلام کرد هرچند دولت انتقالی سوریه گامهایی برای رسیدگی به جنایتها و نقضهای حقوق بشری دوران گذشته برداشته، اما رویدادهای خشونتآمیز پس از سرنگونی اسد بار دیگر به «آوارگی، شکاف اجتماعی و قطبیسازی»، دامن زده است.
این نهاد که از سال ۲۰۱۱ مسئول مستندسازی نقض قوانین بینالمللی در سوریه است، تاکید کرد «فهرست هولناک» شکنجه، سرکوب و قتلهای سیستماتیکی که در دوره حکومت اسد صورت گرفت، معادل «خشونت جنایی صنعتی علیه مردم سوریه» بوده است.
کمیسیون سازمان ملل هشدار داد که استمرار تنشها و الگوهای انتقامجویانه میتواند آینده گذار سیاسی در سوریه را تهدید کند و خواستار پایان چرخه خشونت و ایجاد سازوکارهای عدالت انتقالی شد.
