بحران ناشی از جنگ ایران تنها خاورمیانه را تحت تاثیر قرار نداده، بلکه به گفته کارشناسان به یکی از مهم‌ترین عوامل تغییر در راهبردهای انرژی آسیا تبدیل شده است؛ تغییری که برخی آن را بزرگ‌ترین بازنگری در سیاست‌های سرمایه‌گذاری انرژی از زمان شوک‌های نفتی دهه ۱۹۷۰ می‌دانند.
گسترش جنگ ایران و اختلال در صادرات انرژی از خلیج فارس، کشورهای آسیایی را به بازنگری در سیاست‌های انرژی واداشته است. بر اساس گزارش جدید آژانس بین‌المللی انرژی، دولت‌های آسیایی به‌ویژه در جنوب شرق آسیا، چین، هند، ژاپن و کره جنوبی در حال افزایش بی‌سابقه سرمایه‌گذاری در انرژی‌های تجدیدپذیر، شبکه‌های برق و امنیت انرژی هستند تا وابستگی خود به منابع وارداتی را کاهش دهند.
اندرو هاموند، پژوهشگر موسسه LSE Ideas وابسته به مدرسه اقتصاد لندن، در تحلیلی که نشریه بیزنس‌تایمز در سنگاپور منتشر کرده، می‌نویسد اگرچه توجه جهانی از زمان آغاز جنگ ایران در ماه فوریه [اسفند] عمدتاً بر خاورمیانه و زیرساخت‌های انرژی منطقه متمرکز بوده، اما این آسیا، به‌ویژه کشورهای عضو اتحادیه آسه‌آن، هستند که بیشترین پیامدهای اقتصادی این بحران را تجربه می‌کنند.
به گفته او، پیش از آغاز جنگ، حدود ۸۰ تا ۹۰ درصد صادرات انرژی کشورهای حوزه خلیج فارس راهی بازارهای آسیا و خاورمیانه می‌شد. همین وابستگی گسترده باعث شده کشورهای آسیایی اکنون با جدیت بیشتری به دنبال کاهش آسیب‌پذیری خود در برابر بحران‌های ژئوپلیتیکی باشند.
این روند در گزارش «سرمایه‌گذاری جهانی انرژی ۲۰۲۶» آژانس بین‌المللی انرژی نیز منعکس شده است. بر اساس این گزارش، سرمایه‌گذاری جهانی در بخش انرژی در سال ۲۰۲۶ به حدود ۳.۴ تریلیون دلار خواهد رسید که نسبت به سال قبل ۵ درصد افزایش نشان می‌دهد. از این میزان، حدود ۲.۲ تریلیون دلار به توسعه شبکه‌های برق، ذخیره‌سازی انرژی، سوخت‌های کم‌کربن، انرژی‌های تجدیدپذیر، انرژی هسته‌ای و افزایش بهره‌وری انرژی اختصاص خواهد یافت.
آسه‌آن در خط مقدم تغییر
در میان مناطق مختلف آسیا، کشورهای جنوب شرق آسیا بیش از دیگران به سمت سرمایه‌گذاری در امنیت انرژی حرکت کرده‌اند. تقاضای برق در این کشورها حدود ۱.۵ برابر سریع‌تر از میانگین جهانی رشد می‌کند و همین موضوع دولت‌ها را به توسعه زیرساخت‌های جدید انرژی واداشته است.
پیش‌بینی می‌شود کشورهای آسه‌آن در سال ۲۰۲۶ حدود ۵۷ میلیارد دلار در حوزه انرژی‌های تجدیدپذیر، شبکه‌های برق و بخش‌های مصرف انرژی سرمایه‌گذاری کنند که بالاترین رقم ثبت‌شده تاکنون خواهد بود.
سرمایه‌گذاری در انرژی‌های تجدیدپذیر در این کشورها به حدود ۲۲ میلیارد دلار خواهد رسید؛ رقمی که بیش از دو و نیم برابر سرمایه‌گذاری در تولید برق مبتنی بر سوخت‌های فسیلی است. انرژی خورشیدی، برق‌آبی، انرژی بادی و فناوری‌های زمین‌گرمایی از مهم‌ترین بخش‌های این سرمایه‌گذاری‌ها خواهند بود.
همچنین حدود ۱۵ میلیارد دلار برای توسعه شبکه‌های انتقال برق هزینه خواهد شد که بخشی از آن به پروژه «شبکه برق آسه‌آن» و افزایش تبادل برق میان کشورهای منطقه اختصاص دارد.
چین و هند به دنبال امنیت انرژی
گزارش یادشده نشان می‌دهد چین، بزرگ‌ترین سرمایه‌گذار انرژی جهان، در سال ۲۰۲۶ حدود ۹۴۵ میلیارد دلار در این بخش سرمایه‌گذاری خواهد کرد. این افزایش همزمان با آغاز برنامه پنج‌ساله جدید پکن است که تمرکز ویژه‌ای بر انرژی پاک، زیرساخت‌های کم‌کربن، انرژی هسته‌ای پیشرفته و هیدروژن دارد.
به نوشته هاموند، بحران ایران به رهبران چین یادآوری کرده است که امنیت انرژی باید در کنار اهداف اقتصادی و زیست‌محیطی در مرکز برنامه‌ریزی‌های بلندمدت قرار گیرد.
هند نیز روند مشابهی را دنبال می‌کند. پیش‌بینی می‌شود سرمایه‌گذاری این کشور در بخش انرژی در سال ۲۰۲۶ به حدود ۱۷۰ میلیارد دلار برسد. هزینه‌کرد هند در بخش انرژی طی پنج سال گذشته حدود ۷۰ درصد افزایش یافته است؛ افزایشی که علاوه بر رشد مصرف برق و توسعه صنعتی، به نگرانی‌های امنیت انرژی پس از بحران ایران نیز مرتبط دانسته می‌شود.
سرمایه‌گذاری هند در انرژی خورشیدی به ۲۰ میلیارد دلار رسیده و ظرفیت پالایش نفت این کشور نیز تا سال ۲۰۳۰ حدود ۱۵ درصد افزایش خواهد یافت.
بازگشت ژاپن به انرژی هسته‌ای
بحران ایران همچنین باعث شده ژاپن و کره جنوبی که وابستگی بالایی به واردات انرژی دارند، برنامه‌های خود برای افزایش امنیت انرژی را تسریع کنند.
در ژاپن، این روند به بازگشت تدریجی انرژی هسته‌ای منجر شده است. دولت سانائه تاکائیچی از راه‌اندازی مجدد راکتورهای هسته‌ای حمایت می‌کند؛ تصمیمی که حدود ۱۵ سال پس از حادثه فوکوشیما اتخاذ شده و یکی از مهم‌ترین تغییرات سیاست انرژی این کشور در سال‌های اخیر به شمار می‌رود.
کارشناسان معتقدند افزایش نگرانی‌ها درباره امنیت عرضه انرژی پس از بحران ایران، نقش مهمی در این تغییر رویکرد داشته است.
پیامدهای فراتر از خاورمیانه
به اعتقاد نویسنده، مهم‌ترین میراث جنگ ایران ممکن است نه در میدان نبرد، بلکه در بازارهای انرژی آسیا رقم بخورد. کشورهای منطقه اکنون تلاش می‌کنند با تنوع‌بخشی به منابع انرژی، توسعه زیرساخت‌های داخلی و کاهش وابستگی به نفت و گاز خلیج فارس، خود را در برابر بحران‌های مشابه در آینده مصون کنند.
هاموند نتیجه می‌گیرد که جنگ ایران به عاملی برای یک تغییر تاریخی در آسیا تبدیل شده است؛ تغییری که هدف آن دستیابی به امنیت بیشتر، تنوع در منابع تامین انرژی و کاهش آسیب‌پذیری در برابر تحولات ژئوپلیتیکی است.
