حسن موسوی چلک، رییس انجمن مددکاران اجتماعی ایران، افزایش شمار کودکان کار را پیامد مستقیم گسترش فقر در کشور دانست و هشدار داد این کودکان با آسیب‌هایی چون بهره‌کشی جنسی، انواع خشونت و سوءتغذیه مواجه هستند.
موسوی یک‌شنبه ۲۴ خرداد در مصاحبه با وب‌سایت خبرآنلاین با انتقاد از برخی «رویکردهای سیاسی» برای پنهان‌کاری در خصوص کودکان کار گفت: «باید قبول کنیم که فقر در ایران عمیق‌تر شده است... هرچه شرایط اقتصادی دشوارتر می‌شود، استفاده از ظرفیت کاری کودکان برای تامین هزینه‌های زندگی خانواده‌ها افزایش می‌یابد.»
او با اشاره به استفاده از برخی کودکان در کشتارگاه‌ها، دامداری‌ها، کارگاه‌های زیرزمینی، باغ‌ها، مزارع و صنایع افزود این کودکان در چنین محیط‌هایی «معمولا از دید جامعه پنهان می‌مانند» و با شرایط پرخطر و آسیب‌زا روبه‌رو می‌شوند.
به گفته رییس انجمن مددکاران اجتماعی، آمار دقیقی از کودکان کار در ایران وجود ندارد، اما این پدیده در کلان‌شهرها و شهرهای زیارتی و گردشگری گسترده‌تر است.
در هفته‌های اخیر، گزارش‌های متعددی از وخامت بحران اقتصادی در ایران منتشر شده است. شماری از شهروندان نیز با ارسال پیام‌هایی به ایران‌اینترنشنال، از گسترش بیکاری، رشد چشمگیر قیمت کالاهای اساسی و ادامه رکود اقتصادی ابراز نگرانی کرده‌اند.
به گفته مخاطبان، فشارهای معیشتی ناشی از افزایش هزینه‌های زندگی و کاهش فرصت‌های شغلی، شرایط اقتصادی بسیاری از خانوارها را دشوارتر کرده و به نگرانی‌ها درباره آینده بازار کار و وضعیت معیشت شهروندان دامن زده است.
آسیب‌های روانی-جسمی کودکان کار
رییس انجمن مددکاران اجتماعی در ادامه مصاحبه خود گفت کودکان کار با محرومیت از محیط امن مدرسه و فرآیند جامعه‌پذیری، ناچار به سازگاری با شرایط سخت خیابان می‌شوند و برای بقا در این محیط، گاهی به رفتارهای پرخطر روی می‌آورند.
موسوی افزود کودکان کار با آسیب‌های جسمی «بسیار جدی»، از جمله سوءتغذیه، بیماری‌های پوستی و عفونی، مشکلات گوارشی، گرایش به مصرف مواد مخدر و همچنین انواع خشونت و بهره‌کشی جنسی مواجه‌اند.
او ادامه داد: «مقایسه‌های اجتماعی نیز آسیب‌زا هستند. وقتی کودک خود را با دیگران مقایسه می‌کند و می‌بیند که هم‌سالانش در کنار خانواده در حال تجربه زندگی عادی و شادی هستند، دچار فشار روانی و رنج عاطفی می‌شود.»
موسوی هشدار داد: «در شرایط نامناسب اقتصادی، کودکان بیش از گذشته در معرض بهره‌برداری، استثمار و بهره‌کشی قرار می‌گیرند؛ گاه حتی از سوی نزدیک‌ترین افراد به خودشان.»
یافته‌های یک پژوهش در سال ۱۴۰۴ درباره شکل‌گیری پدیده کودکان کار نشان می‌دهد ترکیبی از فقر، مهاجرت و حاشیه‌نشینی در کنار ناکارآمدی سیاست‌های حمایتی، کودکان ایرانی و مهاجر افغانستانی را به کار در خیابان‌ها و کارگاه‌ها می‌کشاند.
بر اساس این پژوهش، پدیده کودکان کار باید در چارچوب «سوداگری از کودکان در ساختار اقتصادی ناکارآمد» فهم شود؛ چارچوبی که در آن کودکان محصول ضعف‌های ساختاری نظام حمایتی و مداخلات اجتماعی ناکارآمد هستند و خیابان عملا به جایگزینی برای حمایت‌های رسمی تبدیل می‌شود.
نقش باندهای مافیایی
رییس انجمن مددکاران اجتماعی در ادامه گفت اگرچه وجود باندهای مافیایی در حوزه کودکان کار کاملا قابل نفی نیست و این گروه‌ها معمولا کودکان بی‌سرپناه را هدف قرار می‌دهند، اما نمی‌توان همه کودکان کار را عضو این باندها دانست و تجربه‌های میدانی چنین فرضیه‌ای را تایید نمی‌کند.
موسوی با اشاره به وخامت اوضاع اقتصادی در کشور افزود بسیاری از این کودکان با اطلاع خانواده‌های خود، صرفا برای کمک به تامین هزینه‌های معیشتی زندگی، از برخی استان‌ها به مناطق پردرآمدتر فرستاده می‌شوند.
او ادامه داد: «بخشی از کودکان، به‌ویژه آن‌هایی که فاقد سرپرست یا سرپرست موثر هستند، ممکن است تحت مدیریت باندها قرار بگیرند. در چنین شرایطی، این کودکان گاه به انجام فعالیت‌های غیرقانونی یا مجرمانه وادار می‌شوند.»
