اروپا همزمان با تجربه شدیدترین موج گرمای ثبتشده در تاریخ خود، شاهد تشدید اختلافنظرها بر سر استفاده از سیستمهای سرمایشی است؛ موضوعی که از یک چالش فنی و بهداشتی فراتر رفته و به مناقشهای سیاسی و فرهنگی تبدیل شده است.
روزنامه گاردین یکشنبه ۱۴ تیر گزارش داد کارشناسان سلامت خواستار گسترش دسترسی گروههای آسیبپذیر به سیستمهای سرمایشی، بهویژه در بیمارستانها، خانههای سالمندان، مدارس و وسایل حملونقل عمومی هستند، اما درباره استفاده گسترده از کولر در خانههای شخصی همچنان با احتیاط اظهار نظر میکنند.
هانس کلوگه، رییس دفتر اروپایی سازمان جهانی بهداشت، گفت: «بخش عمده سرمایهگذاری اروپا بهدرستی صرف راهکارهای بلندمدتتری مانند ایجاد سایه، عایقبندی ساختمانها و راهاندازی مراکز خنککننده شده است، نه استفاده گسترده از سامانههای سرمایشی مکانیکی.»
او در عین حال با اشاره به آسیبپذیری برخی گروهها در برابر گرما تاکید کرد هر دو رویکرد، یعنی توسعه راهکارهای بلندمدت و استفاده هدفمند از سامانههای سرمایشی، جایگاه و نقش خود را دارند.
بر اساس یافتههای پژوهشها، تلاشها برای سازگاری بیشتر با گرما سبب شده میزان مرگومیر ناشی از موجهای گرما که دو دهه پیش «شدید» محسوب میشدند، حدود ۷۵ درصد کاهش یابد.
با این حال، شدت و فراوانی موجهای گرما در اروپا بهطور چشمگیری افزایش یافته است.
سازمان جهانی بهداشت برآورد میکند طی چهار سال گذشته، بیش از ۲۰۰ هزار نفر در اروپا بر اثر گرما جان خود را از دست دادهاند.
همچنین پیشبینی میشود موج گرمای بیسابقه ماه ژوئن امسال (۱۱ خرداد تا ۹ تیر)، هزاران و شاید دهها هزار قربانی بر جای گذاشته باشد؛ رقمی که بهمراتب بالاتر از تلفات ناشی از گرما در ایالات متحده است.
برخی کارشناسان این تفاوت را تا حد زیادی به میزان استفاده از سیستمهای سرمایشی نسبت میدهند.
در حالی که حدود ۹۰ درصد خانههای آمریکا به کولر مجهز هستند، این میزان در بسیاری از کشورهای اروپایی بسیار پایینتر است.
رویکرد احزاب راستگرا
در روزهای اخیر، موضوع تهویه مطبوع به یکی از محورهای جدال سیاسی در اروپا تبدیل شده است. احزاب راستگرا دولتها و جریانهای حامی سیاستهای اقلیمی را متهم میکنند که به بهانه حفاظت از محیط زیست، مانع گسترش استفاده از کولر شدهاند.
مارک برنهارد، یکی از سخنگوهای حزب راستگرای «آلترناتیو برای آلمان»، پس از ثبت رکورد دمای هوا در آلمان، اعلام کرد این حزب اجازه نخواهد داد مردم «قربانی ایدئولوژی اقلیمی» شوند.
او گفت: «هیستری اقلیمی بهدلیل خطاهای ایدئولوژیک در ساختوساز، مانند خودداری از نصب سیستمهای تهویه مطبوع، به افزایش مرگومیر ناشی از گرما منجر شده است.»
این موضع در حالی مطرح میشود که همین حزب سال گذشته هشدارهای دولت درباره موجهای گرمایی را «هراسافکنی» توصیف کرده بود.
در فرانسه نیز حزب راستگرای اجتماع ملی به رهبری مارین لوپن، گسترش استفاده از کولر را به یکی از محورهای برنامههای خود تبدیل کرده و همزمان از سیاستهای مقابله با تغییرات اقلیمی انتقاد میکند.
این مناقشه با اظهارنظر برخی چهرههای آمریکایی تشدید شده است. آنها کمبود کولر در اروپا را نشانه فقر، سیاستگذاری نادرست و مقررات بیش از حد توصیف کردهاند.
بودن یا نبودن؟ مساله این است
با وجود رواج گسترده استفاده از تهویه مطبوع در کشورهایی مانند آمریکا، ژاپن و استرالیا، تنها حدود ۱۵ درصد از ۳.۵ میلیارد نفر ساکن مناطق گرم جهان به این فناوری دسترسی دارند.
آژانس بینالمللی انرژی پیشبینی کرده است در صورت تداوم سیاستهای فعلی، تعداد دستگاههای تهویه مطبوع در جنوبشرق آسیا بین سالهای ۲۰۲۰ تا ۲۰۴۰ حدود ۹ برابر خواهد شد.
کارشناسان هشدار میدهند استفاده گسترده از کولر بدون هزینه نیست. تخلیه هوای گرم به خیابانها میتواند پدیده «جزیره گرمایی شهری» را تشدید کند و افزایش مصرف برق نیز خطر فشار بر شبکه و خاموشی را بالا ببرد.
در عین حال، با کاهش سهم سوختهای فسیلی در تولید برق اروپا، انتظار میرود اثرات اقلیمی استفاده از کولر در این قاره بهتدریج کاهش یابد.
آمارها حاکی از آن است که با گرمتر شدن اقلیم اروپا با سرعتی حدود دو برابر میانگین جهانی، استفاده از سامانههای سرمایشی در این قاره رو به افزایش است.
اکنون بیش از نیمی از خانوارهای ایتالیا و اسپانیا به سیستم تهویه مطبوع مجهز هستند. این رقم در فرانسه به ۲۴ درصد میرسد و در استانهای جنوبی به حدود ۴۸ درصد افزایش مییابد، در حالی که در شمال این کشور تنها حدود ۱۰ درصد از خانهها کولر دارند.
آلمان اما همچنان یکی از پایینترین نرخهای استفاده از سیستمهای سرمایشی در اروپا را دارد و تنها حدود ۶ درصد خانهها به کولر ثابت مجهز هستند. بسیاری از مالکان خانه در این کشور معتقدند حتی موج گرمای کمسابقه امسال نیز خرید کولر را از نظر اقتصادی توجیه نمیکند.
در سوی دیگر، برخی متخصصان خواستار نصب سیستمهای تهویه مطبوع در واحدهای مسکن اجتماعی شدهاند و میگویند شکاف میان کسانی که به سرمایش دسترسی دارند و کسانی که از آن محروماند، در حال افزایش است.
مسکن اجتماعی به واحدهای مسکونی یارانهای گفته میشود که دولت یا نهادهای عمومی برای اسکان خانوارهای کمدرآمد و افراد آسیبپذیر با اجاره کمتر از نرخ بازار فراهم میکنند.
کلوئی بریمیکومب، پژوهشگر اقلیم دانشگاه آکسفورد، گفت: «در موجهای گرما، بخش بزرگی از منابع انرژی و آب صرف خنک کردن مراکز داده میشود، در حالی که جان انسانها از هوش مصنوعی ارزشمندتر است؛ یا دستکم باید چنین باشد.»
گزارش گاردین در حالی منتشر شد که پیشبینیها از وقوع موج تازهای از گرمای شدید در اروپا طی روزهای آینده حکایت دارد.
بر اساس گزارش اولیه «هیات مستقل بینالمللی علمی سازمان ملل درباره هوش مصنوعی» که چهارشنبه ۱۰ تیر منتشر شد، سیاستگذاران با چالشی فزاینده روبهرو هستند؛ از یک سو، تدوین مقررات موثر برای هوش مصنوعی به شواهد علمی معتبر نیاز دارد و از سوی دیگر، سرعت دستیابی به این شواهد از آهنگ تحول این فناوری عقب مانده است.
یوشوا بنجیو، رییس مشترک این هیات که از ۴۰ کارشناس از مناطق مختلف جهان تشکیل شده، گفت: «توانمندیهای هوش مصنوعی با سرعتی فراتر از درک علمی و توانایی دولتها برای سازگاری در حال پیشرفت هستند.»
او افزود: «با افزایش شواهد درباره رفتارهای فریبکارانه هوش مصنوعی، علم در حال حاضر نمیتواند تضمین کند که با ادامه رشد قابلیتهای این فناوری، هوش مصنوعی چه بهطور مستقل و چه در نتیجه سوءاستفاده کاربران مخرب، موجب آسیبهای فاجعهبار نخواهد شد.»
رویترز نوشت هدف این گزارش که نخستین ارزیابی مستقل جهانی از چالشها و فرصتهای هوش مصنوعی توصیف شده، ارائه تازهترین یافتههای علمی است تا به دولتها برای تصمیمگیری درباره سامانههای در حال تحول هوش مصنوعی کمک کند.
بر اساس این گزارش، توسعه سامانههای هوش مصنوعی عاملمحور (Agentic AI) در کوتاهمدت شتاب خواهد گرفت؛ سامانههایی که میتوانند وظایف واقعی را بهصورت مستقل و با حداقل دخالت انسان انجام دهند.
با این حال، محدودیتهای مربوط به تامین انرژی و کمبود دادههای باکیفیت ممکن است سرعت رشد را کاهش دهد.
این هیات همچنین پیشبینی کرد در بلندمدت، هوش مصنوعی خودبهبودگر (Self-Improving AI) بیش از پیش در بخشهای مختلف اقتصاد ادغام شود و همگرایی آن با فناوریهایی مانند رایانش کوانتومی و زیستفناوری شتاب بگیرد.
پیشتر در ۱۶ اردیبهشت، بنیاد دفاع از دموکراسیها هشدار داد جمهوری اسلامی به یکی از تهاجمیترین کاربران هوش مصنوعی در جنگ، فریب و سرکوب تبدیل شده است.
چالشها و فرصتهای پیشرو
هیات مستقل سازمان ملل در ادامه گزارش خود اعلام کرد هوش مصنوعی اکنون در استدلالهای پیشرفته در حوزههای ریاضیات و علوم به سطحی همتراز با متخصصان رسیده و روند توسعه داروها و واکسنها را نیز شتاب بخشیده است.
همچنین پیچیدگی وظایفی که این فناوری قادر به انجام آنهاست، هر چهار تا هفت ماه دو برابر میشود. این موضوع میتواند به سامانههای هوش مصنوعی امکان دهد کارهایی را که انجام آنها برای انسان چند روز یا چند هفته زمان میبرد، در مدت کوتاهتری به پایان برسانند.
بر اساس این گزارش، هرچند این پیشرفتها میتواند منافع اقتصادی چشمگیری به همراه داشته باشد، هنوز روشن نیست افزایش بهرهوری ناشی از بهکارگیری هوش مصنوعی به رشد فراگیر اقتصادی منجر خواهد شد یا پیامدهایی برای بازار کار رقم خواهد زد.
هیات مستقل سازمان ملل در ادامه، مجموعهای از نگرانیهای ایمنی درباره هوش مصنوعی را مطرح کرد و نسبت به خطر از دست رفتن کنترل بر این فناوری هشدار داد، زیرا سامانههای هوش مصنوعی «بهطور فزایندهای خودمختار و فریبکار» میشوند.
در این گزارش آمده است هوش مصنوعی هماکنون برای تولید اطلاعات نادرست و دیگر محتوای زیانبار به کار گرفته میشود و در صورت سوءاستفاده میتواند به ابزاری برای کلاهبرداری، حملات سایبری و حتی ایجاد تهدیدهای زیستی تبدیل شود.
آنتونیو گوترش، دبیرکل سازمان ملل متحد، با اشاره به چالشهای موجود در این زمینه، از دولتها خواست هرچه سریعتر دست به اقدام بزنند.
او در بیانیهای گفت: «جهان نمیتواند چیزی را که قادر به درک آن نیست، بهطور موثر اداره کند.»
گوترش افزود: «ظرفیتهای این فناوری بسیار زیاد است، اما خطرهای آن نیز واقعی است و هزینه تعلل در این مسیر بیشتر میشود.»
روزنامه گاردین تیر ۱۴۰۴ گزارش داد گروههای تروریستی از هوش مصنوعی برای جذب نیرو و تامین مالی عملیات خود بهره میگیرند.
بر اساس پژوهشی که از سوی انجمن علوم اعصاب آمریکا منتشر شد، مغز انسان بهطور مداوم اطلاعاتی مانند تصاویر، صداها و فضاهای آشنا را با پیامدهای بعدی آنها پیوند میدهد.
این فرآیند که «یادگیری تداعیگر» نام دارد، به افراد کمک میکند بر پایه تجربههای قبلی، سریعتر تصمیم بگیرند و از خطر دوری کنند.
با این حال، پژوهشگران میگویند این سیستم در همه افراد به یک شکل عمل نمیکند.
این تحقیق توضیح میدهد که چگونه سازوکارهای طبیعی یادگیری در مغز، در بعضی افراد بهجای کمک به تصمیمگیری بهتر، به تداوم انتخابهای نامطلوب منجر میشود.
نقش نشانهها در تصمیمگیری نادرست
به گفته جوزپه دی پلگرینو، سرپرست این مطالعه از دانشگاه بولونیا، افراد از نظر میزان اتکا به نشانههای محیطی برای تصمیمگیری تفاوت چشمگیری با یکدیگر دارند.
برخی افراد هنگام تصمیمگیری بهشدت به تصاویر و صداهای اطراف خود وابستهاند، در حالی که گروهی دیگر انعطافپذیری بیشتری دارند و کمتر تحت تاثیر این محرکها قرار میگیرند.
به گفته پژوهشگران، مشکل زمانی بروز میکند که معنای این نشانهها دستخوش تغییر میشود.
برای نمونه، اگر یک محیط یا صدای آشنا که پیشتر با پاداش همراه بوده، بهتدریج به پیامدهای پرخطر یا نامطلوب منجر شود، مغز همه افراد نمیتواند این تغییر را بهدرستی ثبت کند.
در افرادی که حساسیت بالایی به نشانهها دارند، مغز در «بهروزرسانی» این آموختهها ناتوان میماند و همچنان بر اساس الگوهای قدیمی واکنش نشان میدهد.
در نتیجه این افراد، حتی پس از تجربه شکست یا زیان، همان انتخابهای قبلی را تکرار میکنند.
پیوند نشانهها با اعتیاد و اضطراب
در این شرایط، نشانههای محیطی بهجای آنکه راهنمایی مفید باشند، به عامل اصلی هدایت رفتار تبدیل میشوند و ترک عادتهای زیانبار را دشوارتر میکنند.
این یافتهها میتواند به درک بهتر الگوهای رفتاری در اعتیاد، اختلالات وسواسی و اضطراب کمک کند.
تیم تحقیقاتی قصد دارد این نوع الگوی یادگیری را در میان افراد دارای اختلالات بالینی مورد بررسی قرار دهد.
هدف آنها یافتن پاسخ روشنتری برای این پرسش است که آیا حساسیت بیش از حد به نشانههای محیطی میتواند یکی از دلایل اصلی تداوم الگوی تصمیمگیریهای پرخطر در این گروهها باشد.
