هجوم به سئوتا معامله مهاجرتی قذافی با اروپا را دوباره زنده کرد
شروین شهرستانی
ایران‌اینترنشنال
معمر قذافی در اوت ۲۰۱۰ در کنار سیلویو برلوسکونی در رم، بهای دور نگه داشتن مهاجران آفریقایی از اروپا را اعلام کرد: دست‌کم پنج میلیارد یورو در سال.
ایران‌اینترنشنال
معمر قذافی در اوت ۲۰۱۰ در کنار سیلویو برلوسکونی در رم، بهای دور نگه داشتن مهاجران آفریقایی از اروپا را اعلام کرد: دست‌کم پنج میلیارد یورو در سال.
بروکسل این رقم را غیرواقع‌بینانه دانست و در مقابل، برای سه سال تنها ۶۰ میلیون یورو پیشنهاد داد. سیاستمدارانی در ایتالیا و پارلمان اروپا نیز خواسته او را «باج‌خواهی» توصیف کردند.
۱۶ سال بعد، حدود ۷۵ هزار نفر راهی سئوتا (سبته) شدند و اروپا را بار دیگر غافلگیر کردند؛ با اینکه چنین صحنه‌هایی دهه‌هاست در مرزهای این قاره تکرار می‌شود.
به نظر می‌رسد منطق قذافی هنوز هم پابرجاست.
مهاجران از مرز آبی میان مراکش و قلمرو اسپانیایی سئوتا عبور کردند و با شنا خود را به این شهر با جمعیتی حدود ۸۴ هزار نفر رساندند. دست‌کم ۱۰۰ نفر در این مسیر جان باختند.
هنوز مشخص نیست چه کسی این موج را آغاز کرد و چرا نیروهای امنیتی مراکش برخلاف دفعات قبل، واکنشی نشان ندادند.
در سپتامبر ۲۰۲۴، زمانی که فراخوان‌هایی در شبکه‌های اجتماعی مردم را به حرکت به سمت همین شهر مرزی تشویق کرد، پلیس مراکش پیش از رسیدن آنها به خاک اسپانیا وارد عمل شد و ۶۰ نفر را به اتهام انتشار این فراخوان‌ها بازداشت کرد.
وزارت کشور مراکش اعلام کرد تنها در اوت همان سال، بیش از ۱۱ هزار و ۳۰۰ تلاش برای ورود به سئوتا را ناکام گذاشته است.
این بار اما نیروهای ضدشورش، خودروهای آب‌پاش و گاز اشک‌آور یک روز دیرتر وارد عمل شدند؛ زمانی که ده‌ها هزار نفر از مرز عبور کرده بودند.
همین تاخیر، یک هفته گمانه‌زنی درباره نقش رباط را به دنبال داشته است.
سقوط قذافی و تداوم مهاجرت غیرقانونی
قذافی بر این باور بود که اروپا در ازای کنترل مسیر مهاجرت در مدیترانه، حکومت او را تحمل خواهد کرد؛ و برای این تصور، دلایل مشخصی هم داشت.
تونی بلر در مارس ۲۰۰۴ در چادری در حومه سرت با او دیدار کرد. سال‌های بعد نیز قراردادهای نفتی، سفرهای رسمی و روابطی نزدیک‌تر میان لیبی و ایتالیا شکل گرفت.
اما آنچه قذافی در محاسبات خود اشتباه کرده بود، دوام این تحمل بود. در اکتبر ۲۰۱۱، پس از آنکه جنگنده‌های ناتو کاروان او را در جاده خروجی سرت هدف قرار دادند، قذافی به دست شورشیان کشته شد.
مدیترانه‌ای که قذافی وعده کنترل آن را داده بود، در عمل به دست شبه‌نظامیانی افتاد که بخش‌هایی از سواحل لیبی را در اختیار گرفتند و این کشور به مهم‌ترین نقطه عزیمت مهاجران در مسیر مرکزی مدیترانه تبدیل شد.
تا نوامبر ۲۰۱۷، گزارش‌هایی از بازارهای برده در حومه طرابلس منتشر شد.
شمار مهاجرانی که از این مسیر وارد ایتالیا شدند، در سال ۲۰۱۶ از ۱۸۱ هزار نفر گذشت؛ همان سالی که بیش از ۴۵۰۰ نفر نیز در مسیر مرکزی مدیترانه جان خود را از دست دادند.
اروپا در فوریه سال بعد توافقی با طرابلس امضا کرد؛ ابتدا با اختصاص ۴۶ میلیون یورو برای تقویت کنترل مرزهای لیبی و سپس در مجموع نزدیک به ۷۰۰ میلیون یورو از سال ۲۰۱۵ به این سو.
در نتیجه، شمار ورودهای غیرقانونی به ایتالیا تا سال ۲۰۱۹ به ۱۱ هزار و ۴۷۱ نفر کاهش یافت.
ترکیه نیز نسخه بزرگ‌تری از همین توافق را با اروپا اجرا کرد. بر اساس بیانیه مارس ۲۰۱۶، اتحادیه اروپا شش میلیارد یورو برای حمایت از پناهندگان در ترکیه اختصاص داد؛ پولی که به گفته بروکسل قرار بود صرف خدمات به پناهندگان شود، نه اینکه مستقیما در اختیار دولت ترکیه قرار گیرد.
در پی این توافق، شمار ورودهای غیرقانونی به یونان از بیش از ۸۶۱ هزار نفر در سال ۲۰۱۵ به ۳۶ هزار نفر در سال ۲۰۱۷ کاهش یافت.
استفاده ابزاری از مهاجرت غیرقانونی
با رسیدن این الگو به شرق اروپا، ادبیات سیاسی نیز دستخوش تغییر شد. مرزهای شمالی روسیه با نروژ و فنلاند در سال‌های ۲۰۱۵ و ۲۰۱۶ با افزایش عبور غیرقانونی مهاجران روبه‌رو شد.
فیلیپ بریدلاو، فرمانده وقت نیروهای ناتو در اروپا، در مارس ۲۰۱۶ به سناتورهای آمریکایی گفت روسیه و حکومت بشار اسد عامدانه از مهاجرت به‌عنوان ابزاری برای تضعیف انسجام اروپا استفاده می‌کنند.
چند ماه پس از این اظهارات، بریتانیا در همه‌پرسی به خروج از اتحادیه اروپا رای داد؛ کارزاری که گروه‌های حامی برگزیت در آن به‌طور گسترده از تصاویر بحران مهاجرت اروپا استفاده کردند.
در سال ۲۰۲۱، بلاروس اتباع کشورهای ثالث را به سمت مرزهای لیتوانی، لتونی و لهستان روانه کرد.
اورزولا فون درلاین، رییس کمیسیون اروپا، در سپتامبر همان سال اقدامات بلاروس را «حمله‌ای ترکیبی» با هدف بی‌ثبات کردن اروپا توصیف کرد.
شورای اروپا یک ماه بعد «استفاده ابزاری از مهاجران» را محکوم کرد و کمیسیون اروپا نیز در نوامبر ۲۰۲۱ تدابیر اضطراری تازه‌ای را به تصویب رساند.
اکنون همین ادبیات درباره سئوتا هم به کار می‌رود؛ هرچند بیشتر در شبکه‌های اجتماعی تا در موضع‌گیری رسمی دولت‌ها.
ویدیوهایی که از هشتم مرداد در فضای مجازی منتشر شده، ظاهرا خودروهای مراکشی را در حال انتقال افراد به سمت مرز و نیروهای امنیتی این کشور را در برخورد با کسانی که از مرز بازمی‌گشتند، نشان می‌دهد.
با این حال، صحت این تصاویر به‌عنوان مدرکی دال بر هماهنگی مقام‌های مراکش، به‌طور مستقل تایید نشده است.
کریمه بنیعیش، سفیر مراکش در اسپانیا، گفت این وضعیت خواست دولت مراکش نبوده و رباط همچنان از مهاجرت قانونی و سامان‌مند حمایت می‌کند.
اروپا ۱۶ سال هزینه کرد تا دیگر غافلگیر نشود، اما باز هم غافلگیر شد.
به‌جای آنکه سئوتا با واکنش هماهنگ کشورهای اروپایی روبه‌رو شود، اختلاف‌ها میان اعضای اتحادیه اروپا دوباره آشکار شد.
ایتالیا کنترل مسافران ورودی از اسپانیا را از سر گرفت و فرانسه نیز بازرسی‌ها در مرز خود با اسپانیا را تشدید کرد.
۲۲ کشور از ۲۷ عضو اتحادیه اروپا در نامه‌ای مشترک به بروکسل، ضمن اعلام آمادگی برای کمک به اسپانیا در حفاظت از مرزها، هشدار دادند ورود غیرقانونی نباید به مسیری برای دریافت اقامت قانونی تبدیل شود.
تنها چند ماه پیش از آن، دولت پدرو سانچز به حدود نیم میلیون مهاجر ساکن اسپانیا وضعیت قانونی اعطا کرده بود.
سانچز در واکنش به تحولات سئوتا گفت برخی دولت‌های اروپایی «از روی تعصب، اخبار جعلی، بی‌اطلاعی یا منافع سیاسی» اسپانیا را هدف قرار داده‌اند.
او یادآور شد سبته بخشی از منطقه شنگن نیست و افزود آمارها نشان می‌دهد شمار مهاجران غیرقانونی که وارد ایتالیا می‌شوند، از اسپانیا بیشتر است.
مهاجرت غیرقانونی در سایه روابط مادرید و رباط
سانچز تنها ۱۰ روز پیش از موج مهاجرت به سئوتا، به الجزایر سفر کرده بود؛ سفری که به بهبود روابط دو کشور پس از تنش‌های سال ۲۰۲۲ بر سر صحرای غربی کمک کرد.
این نخستین بار نیست که افزایش ناگهانی ورود مهاجران با تنش‌های سیاسی میان مادرید و رباط هم‌زمان می‌شود.
در مه ۲۰۲۱، اسپانیا ابراهیم غالی، رهبر جبهه پولیساریو را که از دهه ۱۹۷۰ برای استقلال صحرای غربی با مراکش می‌جنگد، برای درمان در بیمارستان پذیرفت.
چند هفته بعد، حدود هشت هزار نفر وارد سئوتا شدند. وزیر دفاع وقت اسپانیا مراکش را به باج‌خواهی متهم کرد و گفت رباط جان انسان‌ها را «برای هدفی که واقعا درکش نمی‌کنم»، به خطر انداخته است.
رباط این اتهام را رد می‌کند؛ همان‌گونه که در سال ۲۰۲۱ نیز نقش خود را رد کرده بود.
مراکش می‌گوید همکاری این کشور با اسپانیا در زمینه کنترل مهاجرت «نمونه‌ای موفق» بوده و قاچاقچیان انسان و اطلاعات نادرست منتشرشده در شبکه‌های اجتماعی عامل اصلی این رویداد هستند.
با این حال، ارزیابی نهادهای اطلاعاتی اسپانیا میان این دو روایت قرار دارد.
روزنامه ال‌پائیس و رادیوی کادنا سر به نقل از مقام‌های آگاه گزارش دادند مراکش این موج گسترده را از پیش طراحی نکرده، اما پس از آنکه کنترل‌های مرزی به‌تدریج کاهش یافت، مانع ادامه آن هم نشد.
سایه قذافی همچنان بر سیاست مهاجرتی اروپا سنگینی می‌کند. بروکسل طی یک دهه گذشته کوشیده ادبیات خود را تغییر دهد؛ از «استفاده ابزاری از مهاجران» تا «حمله ترکیبی» و «بهره‌گیری از مهاجران به‌عنوان یک سلاح».
اما هیچ‌یک نتوانسته مانع تکرار چنین بحران‌هایی شود؛ تحولاتی که ناگهان شکل می‌گیرند، به بحرانی سیاسی برای اروپا تبدیل می‌شوند و در نهایت، بار دیگر با پول مهار می‌شوند.
هنوز مشخص نیست اسپانیا این بار چه رویکردی در قبال مراکش در پیش خواهد گرفت، اما تجربه سال‌های گذشته نشان می‌دهد در نهایت این رباط است که امتیاز می‌گیرد، نه مادرید.
یک مقام عراقی به ایران‌اینترنشنال گفت که بغداد در آستانه اقدامی تعیین‌کننده علیه گروه‌های شبه‌نظامی مورد حمایت جمهوری اسلامی است. هم‌زمان یک مقام سعودی از احتمال حملات هماهنگ گروه‌های مسلح عراقی و حوثی‌های یمن به عربستان سعودی خبر داد.
مقام عراقی طرف گفت‌وگو با ایران‌اینترنشنال جمعه ۱۶ مرداد گفت اطلاعاتی در اختیار دولت قرار دارد که نشان می‌دهد برخی گروه‌های شبه‌نظامی برای انجام عملیات علیه چند کشور منطقه برنامه‌ریزی می‌کنند.
او در پاسخ به پرسشی درباره احتمال اقدام گروه‌های وابسته به جمهوری اسلامی علیه عربستان سعودی گفت: «قطعا اطلاعاتی وجود دارد که نشان می‌دهد برخی گروه‌ها قصد انجام عملیات‌هایی دارند؛ نه تنها علیه عربستان سعودی، بلکه علیه کویت، اردن و سوریه نیز.»
این مقام جزییاتی درباره هویت گروه‌ها و زمان یا نوع عملیات احتمالی ارائه نکرد.
او همچنین نگفت دولت عراق بر اساس چه اطلاعاتی به این ارزیابی رسیده است اما افزود دولت عراق «در آستانه وارد کردن ضربه نهایی» به شبه‌نظامیان مورد حمایت حکومت ایران قرار دارد تا امنیت و آرامش در کشور برقرار شود.
او درباره ماهیت، زمان‌بندی یا دامنه اقدام احتمالی بغداد توضیح بیشتری نداد.
از سوی دیگر یک مقام سعودی شامگاه ۱۵ مرداد به خبرگزاری رویترز گفت گزارش‌های اطلاعاتی از احتمال حمله قریب‌الوقوع گروه‌های مسلح عراق به عربستان سعودی حکایت دارد.
به گفته این مقام، گروه‌های مسلح عراقی با دستور سپاه پاسداران و هماهنگی حوثی‌های یمن در حال آماده شدن برای انجام حملاتی علیه عربستان سعودی‌اند.
مقام سعودی جزییات بیشتری در این مورد ارائه نکرد.
او گفت ریاض جابه‌جایی پهپادها و موشک‌ها را رصد کرده است و الگوی این تحرکات احتمال اجرای حملات هماهنگ از دو جبهه را نشان می‌دهد؛ از شمال، به‌وسیله گروه‌های مستقر در عراق، و از جنوب، از سوی حوثی‌های یمن.
یک مقام سعودی نیز ۱۶ مرداد در گفت‌وگو با شبکه سی‌ان‌ان اعلام کرد که این کشور خود را برای «حمله‌های هماهنگ متعدد» از سوی شبه‌نظامیان عراقی با همکاری حوثی‌های مورد حمایت جمهوری اسلامی آماده می‌کند.
هم‌زمان، العربیه به نقل از منابع امنیتی در بغداد نوشت گروه‌های مسلح عراقی در سطح میدانی اقدام به آماده‌سازی نیروهای خود کرده‌اند و دستگاه‌های امنیتی این کشور نیز تحرکات این گروه‌ها را زیر نظر دارند.
تاکنون مقام‌های رسمی عراق، سپاه پاسداران، حوثی‌ها و گروه‌های مسلح عراقی به این اظهارات واکنش علنی نشان نداده‌اند.
همچنین اطلاعات مستقلی درباره برنامه‌ریزی برای حمله به عربستان سعودی، کویت، اردن یا سوریه منتشر نشده است.
مقام‌های ریاض و بغداد اعلام کردند بر اساس گزارش‌های اطلاعاتی متعدد، شبه‌نظامیان عراقی در هماهنگی با حوثی‌های یمن قصد دارند با هدایت سپاه پاسداران انقلاب اسلامی، در آینده بسیار نزدیک به عربستان سعودی حمله کنند.
یک مقام عربستان سعودی جمعه ۱۶ مرداد در گفت‌وگو با شبکه سی‌ان‌ان اعلام کرد که این کشور خود را برای «حمله‌های هماهنگ متعدد» از سوی شبه‌نظامیان عراقی با همکاری حوثی‌های مورد حمایت جمهوری اسلامی آماده می‌کند.
هم‌زمان، العربیه نیز به نقل از منابع امنیتی در بغداد نوشت گروه‌های مسلح عراقی در سطح میدانی اقدام به آماده‌سازی نیروهای خود کرده‌اند و دستگاه‌های امنیتی این کشور نیز تحرکات این گروه‌ها را زیر نظر دارند.
بر اساس این گزارش، عراق به نیروهای خود دستور داده است مانع استفاده از خاک این کشور برای حملات موشکی و پهپادی به کشورهای همسایه شوند.
صباح النعمان، سخنگوی فرمانده نیروهای مسلح عراق نیز جمعه ۱۶ مرداد اعلام کرد «طرحی امنیتی» برای خنثی کردن حمله احتمالی به عربستان سعودی در حال اجرا است.
یک مقام در دولت عراق نیز در گفت‌وگو با ایران‌اینترنشنال گفت دولت این کشور در آستانه وارد کردن «ضربه نهایی» به گروه‌های شبه‌نظامی مورد حمایت جمهوری اسلامی است.
این مقام درباره احتمال اقدام گروه‌های شبه‌نظامی وابسته به جمهوری اسلامی علیه عربستان سعودی گفت: «اطلاعاتی وجود دارد که نشان می‌دهد برخی گروه‌ها قصد انجام عملیات‌هایی نه تنها علیه عربستان سعودی، بلکه علیه کویت، اردن و سوریه را نیز دارند.»
نگرانی‌ها درباره وقوع چنین حملاتی در پی حمله‌های حوثی‌ها به دو نفتکش عربستان سعودی در دریای سرخ و حمله به فرودگاه استان نجران این کشور و زخمی شدن دست‌کم ۱۱ شهروند غیرنظامی، افزایش یافته است.
سخنگوی «ائتلاف به رهبری عربستان سعودی»، ۱۶ مرداد اعلام کرد در حملات حوثی‌ها به جنوب این کشور هفت شهروند سعودی، از جمله یک زن و یک کودک چهار ساله زخمی شدند.
یک شهروند یمنی، دو شهروند مصری و یک شهروند پاکستانی نیز در میان مصدومان بوده‌اند.
محاصره دریایی عربستان سعودی و تهدید علیه عرضه جهانی انرژی
خبرگزاری رویترز ۱۶ مرداد بر اساس داده‌های رهگیری کشتی‌ها نوشت شش نفتکش غول‌پیکر با پرچم عربستان سعودی در روزهای اخیر در خلیج عدن مسیر خود را تغییر داده و به سمت جنوب آفریقا حرکت کرده‌اند.
این تغییر مسیر پس از تهدید حوثی‌ها برای هدف قرار دادن کشتی‌های مرتبط با عربستان سعودی انجام شده است.
دو منبع تجاری به این خبرگزاری گفتند این نفتکش‌ها که هر کدام توان حمل حداکثر دو میلیون بشکه نفت خام را دارند، پس از ارزیابی شرایط امنیتی تصمیم گرفتند مسیر خود را تغییر دهند.
شرکت‌های نفتی و دیگر مقام‌های عربستان سعودی، تاکنون درباره این تغییر مسیر اظهار نظری نکرده‌اند.
حوثی‌ها، گروه شبه‌نظامی مورد حمایت جمهوری اسلامی، ۲۹ تیر در بیانیه‌ای اعلام کرد: «محاصره دریایی علیه دشمن جنایتکار سعودی، بر مبنای اصل چشم در برابر چشم، از همین لحظه به اجرا درمی‌آید.»
در این بیانیه همچنین به «آمادگی کامل برای همه گزینه‌ها» اشاره و هشدار داده شد «هرگونه اقدام احمقانه» ریاض با پاسخی «جامع و قاطع» مواجه خواهد شد.
رویترز نیز ۲۵ تیر به نقل از سه منبع گزارش داد جمهوری اسلامی از حوثی‌های تحت حمایت خود در یمن خواسته آماده باشند تا در صورت حمله آمریکا به زیرساخت‌های برق ایران، مسیر انتقال نفت در دریای سرخ را مسدود کند.
به‌دنبال اعلام حوثی‌ها مبنی بر آغاز محاصره دریایی عربستان سعودی، این گروه خبر داد دو نفتکش این کشور را پس از «نقض محاصره دریایی»، با موشک و پهپاد هدف قرار داده و ۱۰ کشتی دیگر را نیز وادار به تغییر مسیر کرده است.
همچنین مرکز عملیات تجارت دریایی بریتانیا شامگاه ۳۱ تیر از حمله به یک نفتکش در دریای سرخ، در نزدیکی شهر ساحلی الشقیق عربستان سعودی و در شمال سواحل یمن، خبر داد.
ایجاد یک مرکز عملیاتی مشترک در عراق
سایت وای‌نت، ۱۳ مرداد در گزارشی با استناد به تحقیقات الشرق‌الاوسط و ارزیابی‌های پیشین اندیشکده واشینگتن نوشت حوثی‌های یمن و شبه‌نظامیان عراقی مورد حمایت جمهوری اسلامی، یک مرکز عملیاتی مشترک در خاک عراق ایجاد کرده‌اند.
در این گزارش آمده است همکاری حوثی‌های یمن و شبه‌نظامیان عراقی مورد حمایت جمهوری اسلامی، «از هماهنگی سیاسی» فراتر رفته است و فعالیت‌های مشترک آنها در منطقه جرف‌الصخر استان بابل متمرکز شده؛ مکانی که سال‌هاست پناهگاه نیروهای مورد حمایت جمهوری اسلامی در عراق به شمار می‌رود.
این گزارش همچنین تاکید کرد منابع مالی این شبکه از طریق بنیادهای ظاهرا خیریه، شرکت‌های تجاری، صرافی‌ها، شرکت‌های حمل‌ونقل و رستوران‌ها در شهرهایی مانند نجف تامین می‌شود و این موضوع، سازوکار شناسایی و مختل کردن فعالیت‌های شبکه را دشوارتر می‌کند.
رجب طیب اردوغان، رییس‌جمهوری ترکیه، هم‌زمان با انتشار گزارش‌هایی درباره برنامه عربستان سعودی، ترکیه و پاکستان برای امضای یک پیمان دفاعی مشترک، وارد عربستان سعودی شد. این توافق در شرایطی دنبال می‌شود که جنگ ایران نگرانیهای امنیتی کشورهای خلیج فارس را افزایش داده است.
خبرگزاری آناتولی جمعه ۱۶ مرداد به نقل از منابع امنیتی گزارش داد اردوغان برای سفری یک‌روزه وارد جده شده است.
هنوز جزییات رسمی برنامه‌ها و محورهای گفت‌وگوی او در این سفر منتشر نشده، اما انتظار می‌رود توافق دفاعی سه‌جانبه از مهم‌ترین موضوع‌های رایزنی باشد.
منابع منطقه‌ای مطلع به خبرگزاری رویترز گفته‌اند این پیمان قرار است ۱۶ مرداد در جده امضا شود.
بر اساس این گزارش، اردوغان و شهباز شریف، نخست‌وزیر پاکستان، به همراه عاصم منیر، فرمانده ارتش این کشور، برای امضای توافق، با محمد بن سلمان، ولیعهد عربستان سعودی، دیدار خواهند کرد.
یک مقام ترکیه‌ای برنامه امضای توافق را تایید کرده، اما جزییات تعهدات نظامی سه کشور هنوز اعلام نشده است.
دولت عربستان سعودی و مقام‌های نظامی و دولتی پاکستان نیز به درخواست رویترز برای اظهار نظر پاسخ نداده‌اند.
توافق تازه پس از نزدیک به یک سال مذاکره حاصل شده است.
رویترز نخستین بار در ماه ژانویه از مذاکرات سه کشور برای دستیابی به یک پیمان دفاعی خبر داده بود.
این پیمان می‌تواند همکاری‌های امنیتی میان سه قدرت عمده مسلمان سنی را گسترش دهد.
ترکیه عضو سازمان پیمان نظامی آتلانتیک شمالی، ناتو، است و عربستان سعودی نیز یکی از متحدان اصلی آمریکا و از بزرگ‌ترین صادرکنندگان نفت جهان به شمار می‌رود.
پاکستان تنها کشور مسلمان دارای سلاح هسته‌ای است.
عربستان سعودی و پاکستان پیش‌تر نیز یک توافق دفاعی دوجانبه امضا کرده‌اند که بر اساس آن، حمله به هر یک از دو کشور، حمله به دیگری تلقی می‌شود.
یک مقام سعودی پیش‌تر گفته بود این توافق «همه ابزارهای نظامی» را در بر می‌گیرد.
هنوز مشخص نیست پیمان سه‌جانبه تازه نیز تعهدی مشابه برای دفاع متقابل ایجاد خواهد کرد یا صرفا همکاری در حوزه‌هایی مانند آموزش، تبادل اطلاعات و صنایع دفاعی را گسترش خواهد داد.
هاکان فیدان، وزیر خارجه ترکیه، در ماه ژانویه گفته بود آنکارا از ایجاد یک سازوکار امنیتی گسترده‌تر در منطقه برای تقویت همکاری و ثبات حمایت می‌کند.
این تحولات در بحبوحه تنش‌های فزاینده منطقه‌ای صورت می‌گیرد. حمله آمریکا و اسرائیل به اهداف نظامی-امنیتی جمهوری اسلامی و واکنش تهران، آسیب‌پذیری‌های امنیتی کشورهای خلیج فارس را برجسته کرده و جنگ، انتقال نفت و دیگر کالاهای مهم از مسیر تنگه هرمز را نیز با اختلال روبه‌رو کرده است.
وال‌استریت ژورنال در گزارشی نوشت هم‌زمان با نگرانیهای آمریکا درباره کاهش ذخایر برخی مهمات حیاتی، یافته‌های جدید نشان می‌دهد ولادیمیر پوتین، رییس‌جمهوری روسیه، ممکن است در سال‌های آینده با «اقدام محدود نظامی» علیه یکی از اعضای ناتو، توان این ائتلاف را برای واکنش آزمایش کند.
طبق این گزارش که جمعه ۱۶ مرداد منتشر شد، بر اساس ارزیابی مقام‌های آمریکایی، سناریوهای احتمالی مسکو می‌تواند از حملات سایبری تا ورود محدود نیروهای زمینی را در بر بگیرد؛ تغییری معنادار در دیدگاه اطلاعاتی آمریکا که پیش‌تر معتقد بود تا زمان استمرار جنگ اوکراین، پوتین از تحریک مستقیم اعضای ناتو خودداری خواهد کرد.
هم‌زمان با این هشدارها، انتشار گزارش‌هایی درباره کاهش ذخایر مهمات حیاتی پنتاگون، به جنجالی سیاسی در واشینگتن تبدیل شده است.
دونالد ترامپ، رییس‌جمهوری آمریکا، ۱۵ مرداد در کاخ سفید این گزار‌ش‌ها را رد کرد و گفت: «ایالات متحده همچنان به افزایش ذخایر خود ادامه می‌دهد.»
او افزود شرکت‌های صنایع دفاعی آمریکا اکنون بیش از هر زمان دیگری در حال ساخت کارخانه‌های جدید، از جمله برای تولید موشک‌های پاتریوت و تاماهاوک هستند و تاکید کرد وضعیت ذخایر مهمات آمریکا «بسیار خوب» است، اما این کشور همچنان باید برای بحران‌های احتمالی آینده ذخایر خود را افزایش دهد.
دستور ترامپ برای تحقیق درباره افشای اطلاعات پنتاگون
روزنامه وال‌استریت ژورنال به نقل از مقام‌های دولت آمریکا گزارش داد ترامپ پس از هفته‌ها انتشار گزارش‌های رسانه‌ای درباره کاهش ذخایر مهمات پنتاگون در پی جنگ با جمهوری اسلامی، دستور انجام تحقیقات جدید درباره افشای اطلاعات مربوط به این ذخایر را صادر کرده است.
پیش‌تر نیز کارولین لیویت، سخنگوی کاخ سفید، در این باره اعلام کرد: «ایالات متحده قدرتمندترین ارتش در تاریخ جهان را دارد و بیش از اندازه کافی قدرت آتش برای اجرای هر عملیاتی که رییس‌جمهوری در هر زمان و مکانی دستور دهد، در اختیار دارد.»
لیویت همچنین گفت هر فردی که به اطلاعات محرمانه نظامی دسترسی دارد و آن را در اختیار رسانه‌ها قرار می‌دهد، «به این اعتماد خیانت کرده و قانون فدرال را نقض کرده است و باید با بیشترین شدت قانون، تحت پیگرد قرار گیرد».
تقویت جناح شرقی ناتو در برابر تهدیدهای بلندمدت مسکو
در پی افزایش نگرانیهای آمریکا از حمله نظامی روسیه به اعضای ناتو، خبرگزاری رویترز به نقل از دو مقام آگاه گزارش داد که این سازمان قصد دارد با ایجاد یک ساختار جدید، دفاع از جناح شرقی خود را تقویت کند؛ ساختاری که امکان استقرار سریع نیروها را در لتونی و استونی در صورت وقوع جنگ با روسیه، فراهم می‌کند.
در این گزارش که پیش‌تر منتشر شده است، به نگرانی ناتو درباره افزایش تهدید از سوی روسیه اشاره شده و آمده است مسکو ممکن است از سال ۲۰۲۹ به بعد، توان انجام یک حمله گسترده به خاک کشورهای عضو این پیمان را داشته باشد.
چالش‌های مالی دولت ترامپ در کنگره و درخواست بودجه دفاعی
دولت ترامپ از ماه آوریل در چند نوبت از کنگره درخواست بودجه برای مهمات کرده است، اما این درخواست‌ها همچنان بلاتکلیف مانده‌اند.
دولت خواستار اختصاص بی‌سابقه یک و نیم تریلیون دلار بودجه سالانه برای وزارت جنگ شده است که ۳۵۰ میلیارد دلار آن قرار است از طریق فرایند تطبیق بودجه تامین شود.
این درخواست شامل ۵۲.۹ میلیارد دلار برای مهمات است.
علاوه بر این، دولت آمریکا درخواست ۶۷ میلیارد دلار دیگر را نیز ارائه کرده است که بخش عمده آن برای هزینه‌های جنگ ایران در نظر گرفته شده است.
حدود ۲۱ میلیارد دلار از این مبلغ قرار است برای جایگزینی ذخایر مهمات کاهش‌یافته اختصاص یابد.
اسرائیل و ایالات متحده، آزمایش برنامه‌ریزی‌شده سامانه دفاع موشکی «پیکان» را با موفقیت در مرکز اسرائیل انجام دادند. این آزمایش در بحبوحه ادامه تنش‌ها با حکومت ایران، بخشی از برنامه‌ای چندساله برای تقویت توان مقابله با موشک‌های بالستیک دوربرد بود.
سازمان دفاع موشکی اسرائیل و آژانس دفاع موشکی آمریکا هدایت این آزمایش را با مشارکت ارتش و صنایع هوافضای اسرائیل بر عهده داشتند.
مقام‌ها جزییات فنی یا نوع رهگیر پرتاب‌شده را اعلام نکردند، اما وزارت دفاع اسرائیل گفت آزمایش تازه برای ارزیابی فناوری‌های طراحی‌شده در برابر تهدیدهای کنونی و آینده منطقه انجام شده است.
سامانه پیکان شامل رهگیرهای پیکان ۲ و پیکان ۳ است و بالاترین لایه شبکه دفاع هوایی و موشکی اسرائیل را تشکیل می‌دهد.
فلاخن داوود، گنبد آهنین و سامانه در حال توسعه پرتو آهنین، دیگر اجزای این شبکه‌اند.
پیکان برای رهگیری موشک‌های بالستیک دوربرد طراحی شده است. پیکان ۳ می‌تواند برخی تهدیدها را خارج از جو زمین هدف قرار دهد. این سامانه با استفاده از رادارهای گرین پاین و سوپر گرین پاین، تجهیزات فرماندهی و کنترل آتش و موشک‌های رهگیر فعالیت می‌کند.
مقام‌های اسرائیلی اعلام کردند که پیکان طی سه سال گذشته برای مقابله با موشک‌های شلیک‌شده از سوی ایران و یمن به کار گرفته شده و شماری از تهدیدها را خارج از جو زمین رهگیری کرده است.
اسرائیل این سامانه را یکی از مهم‌ترین ابزارهای دفاعی خود در برابر حکومت ایران و گروه‌های شبه‌نظامی مورد حمایت تهران، از جمله حوثی‌های یمن، می‌داند.
یسرائیل کاتز، وزیر دفاع اسرائیل، آزمایش اخیر را نشانه قدرت صنایع دفاعی و توانایی‌های فناوری این کشور خواند.
او گفت که پیکان در جریان جنگ، تهدیدهای متعددی را از سوی ایران و جبهه‌های دیگر رهگیری کرده است.
هم‌زمان وزارت دفاع اسرائیل اعلام کرد تولید موشک‌های رهگیر و افزایش ذخایر آنها شتاب گرفته است.
امیر بارام، مدیرکل این وزارتخانه، گفت اسرائیل همچنان در «وضعیت اضطراری» قرار دارد و هم‌زمان تولید و ارتقای سامانه را افزایش می‌دهد.
صنایع هوافضای اسرائیل توسعه‌دهنده اصلی پیکان است و شرکت‌های التا، البیت، تومر و رافائل نیز در ساخت رادار، سامانه کنترل آتش و رهگیرهای آن مشارکت دارند.
شرکت آمریکایی استارک اروسپیس نیز یکی از پیمانکاران این برنامه است.
به گفته مسئولان برنامه، در به‌روزرسانی‌های اخیر از هوش مصنوعی، تجربه‌های عملیاتی و روش‌های تولید خودکار استفاده شده است.
داده‌های آزمایش تازه قرار است در توسعه نسل بعدی این سامانه به کار گرفته شود.
این آزمایش در حالی انجام شد که تنش‌های جمهوری اسلامی با اسرائیل و آمریکا همچنان بالاست و از سوی دیگر، واشینگتن و تهران مذاکرات درباره بازگشایی تنگه هرمز را ادامه می‌دهند.
برنامه پیکان با پشتیبانی مالی و فنی آمریکا اجرا می‌شود و از باسابقه‌ترین طرح‌های مشترک دفاع موشکی دو کشور به شمار می‌رود.
