وال‌استریت ژورنال گزارش داد در حالی که کاخ سفید در پی بازگشایی تنگه هرمز و فراهم کردن زمینه پایان جنگ بود، شرط‌های تازه جمهوری اسلامی برای عبور آزادانه کشتی‌ها از این آبراه، چشم‌انداز دستیابی به توافق و خروج آمریکا از جنگ را دشوارتر کرده است.
روزنامه وال‌استریت ژورنال یکشنبه ۱۸ مرداد نوشت دونالد ترامپ، رییس‌جمهوری آمریکا، در هفته‌های اخیر در گفت‌وگوهای خصوصی با دستیاران ارشد خود این احتمال را مطرح کرده است که در صورت بازگشایی کامل تنگه هرمز از سوی جمهوری اسلامی، حتی بدون توافق هسته‌ای از جنگ خارج شود.
به نوشته این روزنامه، با دشوار شدن دستیابی به توافق هسته‌ای، کاخ سفید تمرکز بیشتری بر بازگشایی تنگه هرمز گذاشته و ترامپ در پی زمینه‌سازی برای اعلام پیروزی بوده است.
این مسیر ۱۷ مرداد با مطرح شدن سخت‌ترین شروط جمهوری اسلامی تاکنون برای بازگشایی تنگه هرمز دشوارتر شد.
محمدباقر ذوالقدر، دبیر شورای عالی امنیت ملی جمهوری اسلامی، ۱۷ مرداد در پیامی نوشت تنگه هرمز تا زمانی که آمریکا رفتار خود را «تصحیح» نکند باز نمی‌شود.
او این تغییر رفتار را شامل خودداری از تهدید جمهوری اسلامی، پایان دائمی جنگ علیه حکومت ایران و متحدانش در لبنان، فلسطین، یمن و عراق، لغو محاصره دریایی، خروج نیروهای دریایی و هوایی آمریکا از پیرامون ایران، پرداخت کامل خسارت‌های دو جنگ، لغو تحریم‌ها و آزادسازی بی‌قیدوشرط دارایی‌های مسدودشده ایران دانست.
نیویورک تایمز ۱۷ مرداد نوشت شروط ذوالقدر برای بازگشایی تنگه هرمز، امیدها به توافق با عمان برای ازسرگیری تجارت و کاهش قیمت جهانی انرژی را کاهش داده است.
حسین علیزاده، تحلیلگر مسائل بین‌الملل، به ایران‌اینترنشنال گفت شرط‌های مطرح‌شده برای توافق بر سر تنگه هرمز به‌گونه‌ای تنظیم شده‌اند که تحقق آنها دشوار یا ناممکن باشد و ممکن است با هدفِ گرفتن امتیاز بیشتر در مذاکرات یا در چارچوب رقابت‌های داخلی جمهوری اسلامی مطرح شده باشند.
وال‌استریت ژورنال نوشت این تحولات گزینه‌های ترامپ برای خروج از جنگ را محدودتر کرده و نشان می‌دهد تهران برای یک درگیری طولانی و فرسایشی آماده است.
تمرکز کاخ سفید بر بازگشایی تنگه هرمز
مونا یعقوبیان، مدیر برنامه خاورمیانه در مرکز مطالعات استراتژیک و بین‌المللی، گفت: «خواسته‌های سخت‌گیرانه اخیر جمهوری اسلامی برای بازگشایی تنگه هرمز، یافتن راهی آبرومندانه برای خروج ترامپ از این درگیری را به‌طور فزاینده‌ای دشوار می‌کند.»
گرگوری برو، کارشناس مسائل ایران در موسسه مشاوره‌ای اوراسیا گروپ، گفت تهران معتقد است ترامپ خواهان خروج از جنگ است و بر بازگشایی تنگه هرمز تمرکز دارد و به همین دلیل بر سر شرایط بازگشایی این آبراه در مذاکرات سخت‌گیری می‌کند.
کاخ سفید از آغاز مذاکرات دیپلماتیک در فروردین تاکید کرده است جمهوری اسلامی نباید به سلاح هسته‌ای دست یابد، اما دشواری مذاکرات هسته‌ای باعث شد در هفته‌های اخیر تمرکز بیشتری بر بازگشایی تنگه بگذارد.
حملات پراکنده موشکی و پهپادی جمهوری اسلامی در این آبراه، حرکت کشتی‌های تجاری را کاهش داده و بازارهای جهانی نفت را متلاطم کرده است؛ وضعیتی که وال‌استریت ژورنال آن را اهرمی قدرتمند برای تهران توصیف کرد.
ترامپ در هفته‌های اخیر بارها اعلام کرده تنگه هرمز کاملا باز شده است، اما به نوشته این روزنامه، در عمل هنوز چنین نشده است.
تلاش ترامپ برای اعلام پیروزی و اختلاف بر سر شرایط بازگشایی تنگه هرمز
کمتر از سه ماه مانده به انتخابات میان‌دوره‌ای آمریکا و در حالی که قیمت بنزین همچنان به‌طور قابل توجهی بالاتر از پیش از آغاز جنگ در ۹ اسفند ۱۴۰۴ است، ترامپ به دنبال راهی است تا به افکار عمومی آمریکا بگوید جنگ را برده است.
رییس‌جمهوری آمریکا در روزهای اخیر گفته بود برای انجام بزرگ‌ترین حمله نظامی از زمان جنگ جهانی دوم آماده بوده، اما متحدان واشینگتن او را منصرف کرده‌اند. او همچنین دستیابی به توافق را «قریب‌الوقوع» توصیف کرده بود، هرچند هنوز توافقی حاصل نشده است.
ترامپ ۱۶ مرداد نیز در تروث سوشال مطلبی با عنوان «ترامپ جنگ ایران را برد» منتشر کرد و حتی بدون دستیابی به توافق هسته‌ای، از پیروزی در جنگ سخن گفت.
جی‌دی ونس، معاون رییس‌جمهوری آمریکا، نیز گفت واشینگتن به فشار بر جمهوری اسلامی برای ایجاد تغییرات بلندمدت در روابط دو طرف ادامه خواهد داد.
یک مقام کاخ سفید گفت آمریکا همه اهداف نظامی خود علیه جمهوری اسلامی را محقق کرده و تمرکز کنونی ترامپ بر تضمین جریان انرژی جهانی از تنگه هرمز است. به گفته او، در صورت ادامه حملات به کشتی‌ها، گزینه‌های نظامی همچنان روی میز خواهند ماند.
احتمال پایان جنگ بدون توافق هسته‌ای
مقام‌های آمریکایی گفتند ترامپ معتقد است تهران احتمالا تا پایان دوره ریاست‌جمهوری او قادر به احیای فعالیت‌های هسته‌ای خود نخواهد بود، زیرا آمریکا سال گذشته سه مرکز اصلی هسته‌ای جمهوری اسلامی را نابود کرده است.
ترامپ همچنین گفته توان اطلاعاتی آمریکا احتمالا تلاش تهران برای بازسازی این مراکز یا ساخت مخفیانه سلاح هسته‌ای را شناسایی خواهد کرد و تهدید حملات دوباره می‌تواند بازدارندگی ایجاد کند.
به گفته مقام‌های آمریکایی، اگر برنامه هسته‌ای جمهوری اسلامی مهار و تردد در تنگه از سر گرفته شود، احتمال دارد ترامپ آتش‌بس کنونی را برای مدتی نامحدود تمدید کند و در صورت بازگشایی کامل این آبراه، محاصره نظامی بنادر ایران را نیز لغو کند.
جمهوری اسلامی علاوه بر میلیاردها دلار غرامت جنگی، خواستار آزادسازی دارایی‌های مسدودشده ایران در سراسر جهان شده است.
ترامپ گفته اجازه نخواهد داد پول مالیات‌دهندگان آمریکایی به جمهوری اسلامی پرداخت شود. با این حال، وال‌استریت ژورنال نوشت دستیابی به توافق بدون آزادسازی دست‌کم بخشی از دارایی‌های مسدودشده ایران بعید است.
دو طرف همچنین بر سر معافیت‌های تحریمی برای فروش نفت ایران اختلاف دارند. آمریکا خرداد سال جاری در چارچوب توافق موقت صلح با جمهوری اسلامی با این معافیت‌ها موافقت کرد، اما پس از فروپاشی آتش‌بس و حمله به کشتی‌ها در تنگه هرمز، تحریم‌های نفتی را دوباره برقرار کرد.
وال‌استریت ژورنال نوشت اظهارات اخیر ترامپ نشان می‌دهد او همچنان به دنبال راهی برای خروج از جنگ است، اما اختلاف‌ها بر سر تنگه هرمز، غرامت، تحریم‌ها و حضور نظامی آمریکا در منطقه این مسیر را دشوار کرده است.
بعد از انتشار گمانه‌زنی‌ها در رسانه‌های نزدیک به حکومت ایران، مجتبی خامنه‌ای، رهبر جمهوری اسلامی، در حکمی محسن رضایی، مشاور نظامی خود را به عنوان نماینده‌اش در شورای عالی امنیت ملی منصوب کرد.
خامنه‌ای یکشنبه ۱۸ مرداد در حکم خود با اشاره به «تجارب» رضایی و سابقه او در جنگ ایران و عراق، او را به این سمت منصوب کرد و همزمان از تلاش محمدباقر ذوالقدر، نماینده پیشین خود در شورای عالی امنیت ملی، تشکر کرد.
همزمان، مهدی طباطبایی، معاون ارتباطات و اطلاع‌رسانی دفتر مسعود پزشکیان، در شبکه اجتماعی ایکس نوشت پس از استعفای ذوالقدر از دبیری شورای عالی امنیت ملی و پذیرش مسئولیت جدید، پزشکیان با صدور حکمی رضایی را به عنوان دبیر این شورا منصوب کرد.
ساعاتی پیش از اعلام رسمی حکم، شماری از رسانه‌های حکومتی از انتصاب رضایی به عنوان نماینده رهبر جمهوری اسلامی در شورای عالی امنیت ملی خبر دادند، اما دقایقی بعد خبر را حذف کردند.
خبرگزاری تسنیم، وابسته به سپاه پاسداران، ظهر یکشنبه به نقل از «شنیده‌ها» این خبر را منتشر کرد، اما چند دقیقه بعد آن را از کانال تلگرامی خود برداشت.
شماری دیگر از رسانه‌ها، از جمله مهر، ایسنا و جماران، نیز خبر انتصاب رضایی را منتشر کردند، اما آنها هم اندکی بعد خبر را حذف کردند.
در خبر تسنیم آمده بود رضایی و سعید جلیلی از این پس دو نماینده مجتبی خامنه‌ای در شورای عالی امنیت ملی خواهند بود و محمدباقر ذوالقدر پیش از این یکی از دو نماینده رهبر جمهوری اسلامی در این نهاد بود.
در روزهای اخیر، شکاف در سطوح حاکمیتی جمهوری اسلامی بر سر روند گفت‌وگوها با ایالات متحده، به‌ویژه در خصوص پرونده هسته‌ای و چشم‌انداز تنگه هرمز، بالا گرفته است.
گمانه‌زنی‌ها درباره کنار گذاشتن ذوالقدر
۱۲ مرداد، محمدباقر خرازی، دبیرکل حزب‌الله ایران، از تصمیم مجتبی خامنه‌ای برای ایجاد تغییرات در شورای عالی امنیت ملی خبر داد و گفت قرار است رضایی به‌جای ذوالقدر، دبیر این شورا شود.
خرازی که برادر همسر مسعود خامنه‌ای، دیگر فرزند علی خامنه‌ای، است، افزود رهبر جمهوری اسلامی «رسما و علنا» هشدار داده است اگر مسعود پزشکیان بار دیگر از سمت خود به‌عنوان رییس دولت استعفا کند، با آن موافقت خواهد کرد.
از آن زمان، گزارش‌های ضدونقیض درباره تشدید اختلافات در ساختار قدرت، احتمال استعفای پزشکیان و سرنوشت مذاکرات با آمریکا افزایش یافته است.
روزنامه سازندگی ۱۷ مرداد گزارش داد ذوالقدر از دبیری شورای عالی امنیت ملی استعفا کرده، اما پزشکیان در مقام رییس شورا با کناره‌گیری او موافقت نکرده است.
پزشکیان همان روز در پاسخ به پرسشی درباره کناره‌گیری ذوالقدر گفت: «یک‌سری اختلافات مطرح است که تلاش می‌کنیم برطرف شود.»
این اظهارات در حالی مطرح می‌شوند که مذاکرات درباره بازگشایی تنگه هرمز همچنان ادامه دارد و تاکنون به نتیجه مشخصی ختم نشده است.
رای مثبت ذوالقدر به توافق با آمریکا
محمدامین باقری کنی، از افراد نزدیک به دفتر علی خامنه‌ای، ۱۷ مرداد در یادداشتی، کنار گذاشته شدن ذوالقدر از شورای عالی امنیت ملی و جانشینی رضایی را قطعی دانست.
او با اشاره به رای مثبت ذوالقدر به توافق با آمریکا نوشت: «تغییر در نمایندگی رهبری در شعام پس از امضای تفاهم، بی‌تردید از تبعات عدم همراهی نماینده رهبری در شورای عالی امنیت ملی با نظر اصولی رهبری در مهم‌ترین مساله امنیت ملی کشور است.»
در ادامه این یادداشت آمده است: «برخلاف بسیاری ادعاها و توجیه‌ها، برای نماینده رهبری و دبیر شعام و به‌تبع سایر اعضای شعام، نظر رهبری قبل از امضای تفاهم روشن بوده و با علم به آن، از آن تخلف کرده‌اند.»
محمدامین باقری کنی برادر مصباح‌الهدی باقری کنی، داماد علی خامنه‌ای، است که در حمله آمریکا و اسرائیل در ۹ اسفند ۱۴۰۴ کشته شد.
۲۸ خرداد، مجتبی خامنه‌ای در پیامی مکتوب اعلام کرد با وجود آنکه «نظر دیگری» نسبت به تفاهم‌نامه اسلام‌آباد داشته، به‌دلیل تعهد پزشکیان در خصوص «پاسداشت حقوق ملت ایران و جبهه مقاومت»، با آن موافقت کرده است.
مجتبی خامنه‌ای از زمان انتصاب به‌عنوان سومین رهبر جمهوری اسلامی، در هیچ مراسم یا مکان عمومی حاضر نشده و هیچ پیام صوتی یا تصویری منتشر نکرده است. پیام‌های منتسب به او تنها به‌صورت مکتوب منتشر می‌شوند.
به‌جز یک مورد، تاکنون هیچ حکمی از سوی مجتبی خامنه‌ای برای انتصاب فرماندهان تازه نیروهای مسلح جمهوری اسلامی صادر نشده است.
تنها استثنا در این زمینه حکم انتصاب رضایی به‌عنوان مشاور نظامی رهبر جمهوری اسلامی بود؛ آن هم در حالی که یحیی رحیم‌صفوی، مشاور نظامی علی خامنه‌ای، در جنگ کشته نشد و همچنان زنده است.
رضایی در ماه‌های اخیر مواضعی جنگ‌طلبانه اتخاذ کرده و خواستار گرفتن «انتقام» از آمریکا و اسرائیل شده است.
نیروی هوایی اسرائیل می‌گوید صدها هواگرد آمریکایی و اسرائیلی را همزمان با موج حملات به اهداف نظامی امنیتی جمهوری اسلامی در ایران و شلیک موشک‌های رهگیر مدیریت کرده است؛ عملیاتی که مقام‌های نظامی آن را پیچیده‌ترین ماموریت کنترل هوایی اسرائیل می‌خوانند.
به گزارش وب‌سایت اسرائیلی «والا»، نیروی هوایی اسرائیل جزئیات تازه‌ای از فعالیت واحدهای کنترل ترافیک هوایی در جریان جنگ مشترک آمریکا و اسرائیل با حکومت ایران منتشر کرده است.
بر اساس این گزارش، در نخستین روز عملیات موسوم به «شیر غران»، صدها جنگنده، هواپیمای ترابری، هواپیمای هشدار زودهنگام، سوخت‌رسان، بالگرد و پهپاد پس از حمله به اهدافی در عمق خاک ایران، به‌طور همزمان در حال بازگشت بودند.
در همان زمان، ده‌ها هواگرد دیگر برای اجرای موج دوم حملات به ایران به پرواز درمی‌آمدند و سامانه‌های پدافندی اسرائیل و آمریکا نیز برای رهگیری موشک‌ها و پهپادهای پرتاب‌شده از ایران و لبنان آماده می‌شدند.
یکی از افسران ارشد نیروی هوایی اسرائیل این وضعیت را «پرتراکم‌ترین حریم هوایی تاریخ» توصیف کرده است. به گفته او، حضور هواگردهای آمریکایی باعث شد ارتباطات عملیاتی به‌طور همزمان به زبان‌های عبری و انگلیسی انجام شود.
سامانه‌های تاد، پیکان، فلاخن داوود و گنبد آهنین نیز در کنار نیروهای دریایی در حالت آماده‌باش قرار داشتند. مقام‌های اسرائیلی می‌گویند فاصله زمانی میان شناسایی برخی تهدیدها و رهگیری آنها در اوج عملیات به ۱۴ ثانیه کاهش یافته بود.
سرلشکر تومر بار، فرمانده وقت نیروی هوایی اسرائیل، پیش از آغاز عملیات بر حفظ غافلگیری و آمادگی برای حملات همزمان از چند جبهه تاکید کرده بود. واحدهای کنترل هوایی تنها ۱۲ ساعت برای آماده‌سازی نهایی فرصت داشتند.
موج نخست حملات در حالی آغاز شد که پروازهای غیرنظامی در اسرائیل همچنان به‌طور عادی ادامه داشت. هواپیماهای مسافربری در فرودگاه بن‌گوریون نشست‌وبرخاست می‌کردند و هواپیماهای سبک نیز در آسمان بودند.
به گفته مقام‌های نظامی اسرائیل، ادامه پروازهای عادی بخشی از تلاش برای جلوگیری از افشای عملیات و حفظ غافلگیری حکومت ایران بود. پس از شنیده شدن انفجارها در ایران، به هواپیماهای غیرنظامی دستور داده شد در فرودگاه‌های اسرائیل فرود بیایند.
کنترل‌کنندگان هوایی همچنین وظیفه داشتند مسیر پرواز جنگنده‌های اسرائیلی و آمریکایی، عملیات سوخت‌گیری در آسمان و ارتفاع هواگردها بر فراز ایران را هماهنگ کنند تا از برخورد یا هدف قرار گرفتن اشتباهی آنها جلوگیری شود.
عواملی مانند تغییرات آب‌وهوایی، نقص فنی، حجم زیاد سوخت و حمل میزان بالاتر تسلیحات نیز می‌توانستند برنامه پروازی را در آخرین لحظه تغییر دهند.
چند روز پس از آغاز عملیات، ورود حزب‌الله به درگیری و استفاده از راکت‌ها، موشک‌ها، پهپادها و موشک‌های ضدتانک، فشار بیشتری بر شبکه کنترل هوایی وارد کرد. این واحد همزمان باید پوشش هوایی نیروهای زمینی در لبنان و مقابله با تهدیدهای دوربرد را مدیریت می‌کرد.
صدور هشدار زودهنگام برای غیرنظامیان و نیروهای نظامی نیز در جریان جنگ به وظایف این واحد افزوده شد. مقام‌های اسرائیلی می‌گویند هدف از این تغییر، کاهش زمان واکنش و افزایش دقت در شناسایی و رهگیری تهدیدها بود.
نیروی هوایی اسرائیل پس از عملیات، برنامه‌های آموزشی کنترل‌کنندگان را بازنگری کرده و تمرکز بیشتری بر تصمیم‌گیری سریع زیر فشار، مدیریت همزمان چند ماموریت و استفاده از سامانه‌های پیشرفته شناسایی و رهگیری قرار داده است.
یکی از افسران ارشد اسرائیلی گفت این واحد در آینده نیز توانایی هماهنگی عملیات در هر منطقه‌ای را که ماموریت به آن واگذار شود، خواهد داشت. جزئیات مطرح‌شده در این گزارش عمدتا بر روایت مقام‌های نظامی اسرائیل استوار است.
این گزارش در حالی منتشر شده است که در ساعات گذشته در حالی که گزارش‌ها از تلاش مقام‌های آمریکایی برای یافتن راهی به‌منظور پایان جنگ با ایران حکایت دارد، کانال ۱۳ اسرائیل نوشت که این کشور خود را برای احتمال حمله مستقل به جمهوری اسلامی آماده می‌کند.
در حالی که گزارش‌ها از تلاش مقام‌های آمریکایی برای یافتن راهی به‌منظور پایان جنگ با حکومت ایران حکایت دارد، کانال ۱۳ اسرائیل نوشت که این کشور خود را برای احتمال حمله مستقل به جمهوری اسلامی آماده می‌کند.
بر اساس گزارش کانال ۱۳، ارتش اسرائیل همزمان با افزایش تردیدها در واشینگتن درباره ادامه جنگ، در حال بررسی و آماده‌سازی گزینه‌هایی برای اقدام نظامی یک‌جانبه علیه حکومت ایران است.
سی‌ان‌ان گزارش داده است ژنرال دن کین، رییس ستاد مشترک ارتش آمریکا، «به‌دنبال راهی برای خروج» از جنگ با جمهوری اسلامی است و اعتقاد ندارد دور تازه‌ای از حملات هوایی بتواند به پیشرفت مذاکرات با تهران کمک کند.
طبق این گزارش، کین به مشاوران دونالد ترامپ، رییس‌جمهوری آمریکا، گفته است واشینگتن باید راهی برای پایان دادن به جنگ پیدا کند، زیرا گزینه‌های نظامی موجود برای تشدید درگیری ممکن است نتیجه‌ای معکوس داشته باشند.
کین همچنین نگرانی‌های خود را با شماری از مقام‌های ارشد دولت ترامپ، از جمله جان رتکلیف، رییس سازمان اطلاعات مرکزی آمریکا؛ مارکو روبیو، وزیر خارجه؛ و جی‌دی ونس، معاون رییس‌جمهوری، در میان گذاشته است.
به گفته منابع آگاه، کین و برخی دیگر از اعضای دولت آمریکا دستیابی به پیروزی تنها از طریق حملات هوایی را بعید می‌دانند. با این حال، رییس ستاد مشترک به ترامپ گفته است اگر رییس‌جمهوری خواهان ادامه جنگ باشد، ارتش آمریکا توانایی وارد کردن خسارت گسترده به حکومت ایران را دارد.
جی‌دی ونس نیز گفته است [حکومت] ایران خواهان پایان جنگ است، اما باید مشخص شود آیا تهران حاضر است خواسته‌های واشینگتن را بپذیرد یا نه. مقام‌های آمریکایی پیش‌تر امیدوار بودند توافقی را تا پیش از پایان هفته اعلام کنند، اما گفته‌اند همچنان منتظر پاسخ جمهوری اسلامی هستند.
در همین حال، کاهش ذخایر موشکی آمریکا به یکی از عوامل محدودکننده گزینه‌های نظامی این کشور تبدیل شده است. سی‌ان‌ان گزارش داده که کین از جمله مقام‌هایی بوده است که درباره بحران ذخایر موشک‌های رهگیر هشدار داده‌اند.
واشینگتن‌پست نیز گزارش داده است ترامپ در نشستی در کمپ دیوید با پیت هگست، وزیر جنگ آمریکا، بر سر کمبود مهمات مشاجره کرده و گفته است تصویر کاملی از وضعیت واقعی ذخایر تسلیحاتی در اختیار او قرار نگرفته بود. کاخ سفید این گزارش را «خبر جعلی» خوانده است.
بر اساس گزارش رویترز، ارتش آمریکا در پنج ماه جنگ با [حکومت] ایران بخش عمده ذخایر موشک‌های هدایت‌شونده دوربرد خود، از جمله موشک‌های اتکمز و پی‌آر‌اس‌ام، را مصرف کرده است. آمریکا همچنین حدود نیمی از ذخایر موشک‌های تاماهاک خود را به کار گرفته، هرچند سنتکام بخشی از این کمبود را با انتقال مهمات از دیگر پایگاه‌های نظامی جبران کرده است.
در همین زمینه واشینگتن‌پست با استناد به یادداشتی از وزارت جنگ آمریکا گزارش داد که پنتاگون از شرکت‌های دفاعی آمریکا خواسته است همزمان با کاهش شدید ذخایر موشکی در جنگ با حکومت ایران، برنامه‌های خود را برای افزایش سریع تولید و تحویل تسلیحات ارائه کنند.
واشینگتن‌پست گزارش داد که استیو فاینبرگ، معاون وزیر جنگ، به مدیران صنایع تسلیحاتی ۲۱ روز فرصت داده است تا برنامه‌های خود را برای افزایش تولید قابلیت‌های حیاتی و تحویل سریع‌تر آنها ارائه کنند.
در شرایطی که واشینگتن میان ادامه عملیات نظامی و دستیابی به توافق در حال ارزیابی گزینه‌های خود است، اسرائیل آماده‌سازی برای اقدام مستقل را ادامه می‌دهد. هنوز جزئیاتی درباره زمان، دامنه یا اهداف احتمالی چنین عملیاتی منتشر نشده است.
پنتاگون از شرکت‌های دفاعی آمریکا خواسته است همزمان با کاهش شدید ذخایر موشکی در جنگ با حکومت ایران، برنامه‌های خود را برای افزایش سریع تولید و تحویل تسلیحات ارائه کنند.
واشینگتن‌پست با استناد به یادداشتی از وزارت جنگ آمریکا گزارش داد که استیو فاینبرگ، معاون وزیر جنگ، به مدیران صنایع تسلیحاتی ۲۱ روز فرصت داده است تا برنامه‌های خود را برای افزایش تولید قابلیت‌های حیاتی و تحویل سریع‌تر آنها ارائه کنند.
فاینبرگ در این یادداشت نوشته است چرخه‌های چند‌ساله توسعه تسلیحات دیگر پذیرفتنی نیست و آمریکا باید برنامه‌های تولید را به‌شدت تسریع کند و ظرفیت کارخانه‌های دفاعی را افزایش دهد.
این دستور در شرایطی صادر شده است که جنگ با حکومت ایران بخش قابل توجهی از ذخایر موشکی آمریکا را مصرف کرده و کمبود مهمات به یکی از موضوعات تنش میان دونالد ترامپ، رییس‌جمهوری آمریکا، و وزارت جنگ تبدیل شده است.
بر اساس گزارش واشینگتن‌پست، ارتش آمریکا تنها در نخستین ماه جنگ بیش از ۸۵۰ موشک کروز تاماهاک و بیش از هزار موشک رهگیر پاتریوت و تاد شلیک کرد. آمریکا همچنین در هفته‌های نخست درگیری بیش از هزار و ۳۰۰ موشک بالستیک تاکتیکی ارتش را به کار گرفت.
تحلیل مرکز مطالعات راهبردی و بین‌المللی نشان می‌دهد موجودی جهانی موشک‌های پاتریوت از دو هزار و ۲۰۰ فروند پیش از جنگ به کمتر از ۸۲۷ فروند کاهش یافته است. ذخیره موشک‌های تاد نیز از ۴۵۲ فروند به کمتر از ۲۷۸ فروند رسیده است.
واشینگتن‌پست پیش‌تر گزارش داده بود که کاهش ذخایر مهمات و سامانه‌های دفاعی، خطر برای نظامیان آمریکایی را افزایش داده و کاخ سفید را واداشته است از تشدید بیشتر حملات خودداری کند.
ترامپ با این حال گفته است آمریکا «مقادیر عظیمی» مهمات در اختیار دارد و تسلیحات بیشتری نیز بر اساس نیاز در حال تولید و انتقال به این کشور است.
پنتاگون در ماه‌های اخیر چارچوب چند توافق‌نامه را با شرکت‌های بزرگ دفاعی و شرکت‌های نوپای فناوری امضا کرده است. هدف این توافق‌ها افزایش تولید مهمات ارزان‌قیمت و سامانه‌های پیشرفته پدافند هوایی، از جمله موشک‌های رهگیر پاتریوت و تاد، اعلام شده است.
وزارت جنگ آمریکا همچنین قراردادی به ارزش حداکثر ۵۸ میلیارد و ۶۰۰ میلیون دلار به لاکهید مارتین واگذار کرده است تا تولید موشک‌های پیشرفته پک-۳ تا سال ۲۰۳۰ سه برابر شود.
با این حال، کارشناسان می‌گویند بسیاری از توافق‌های اعلام‌شده الزام‌آور نیستند و اجرای آنها به تامین بودجه از سوی کنگره بستگی دارد. لایحه بودجه دفاعی یک تریلیون و ۱۵۰ میلیارد دلاری آمریکا به‌دلیل مخالفت دموکرات‌ها با افزایش گسترده هزینه‌ها همچنان در بن‌بست قرار دارد.
تام کاراکو، مدیر پروژه دفاع موشکی در مرکز مطالعات راهبردی و بین‌المللی، این توافق‌ها را «توافق برای رسیدن به توافق» توصیف کرده و گفته است تاکنون قراردادهای نهایی اندکی منعقد شده‌اند.
فاینبرگ از شرکت‌های دفاعی خواسته است سرمایه‌گذاری‌های مشخص و طرح‌های توسعه کارخانه‌ها را برای پشتیبانی از سفارش‌های بیشتر و بلندمدت پیشنهاد کنند. او همچنین از این شرکت‌ها خواسته است آمادگی خود را برای مشارکت مالی و پذیرش بخشی از خطر سرمایه‌گذاری نشان دهند.
برخی پیمانکاران دفاعی در انتظار تصمیم کنگره، هزینه‌های افزایش تولید را از منابع خود تامین کرده‌اند؛ اقدامی که به گفته کارشناسان، برای شرکت‌های سهامی عام خطر مالی قابل توجهی به همراه دارد.
هاکان فیدان، وزیر امور خارجه ترکیه، گفت عربستان، پاکستان و ترکیه کشورهایی با سیاست توسعه‌طلبانه نیستند و اگر کشوری به آنها حمله نکند، هدف ائتلاف نظامی این سه کشور قرار نخواهد گرفت. او گفت عربستان خواستار جنگ با جمهوری اسلامی نیست و رویکرد «بجنگیم و نابودشان کنیم» ندارد.
فیدان شنبه ۱۷ خرداد گفت توافق دفاع مشترک مکه میان سه کشور از نظر فنی بر سازوکاری مشابه ماده پنجم پیمان ناتو استوار است و این ائتلاف علیه کشور مشخصی تشکیل نشده، حدود دو سال برای آماده‌سازی آن مذاکره شده و کشورهای دیگری نیز خواهان پیوستن به آن هستند.
عربستان سعودی، پاکستان و ترکیه جمعه ۱۶ مرداد توافق‌نامه دفاعی مشترکی امضا کردند؛ اقدامی که در بحبوحه تنش‌های خاورمیانه، سه متحد آمریکا را در برابر تهدیدهای امنیتی ناشی از حملات جمهوری اسلامی و گروه‌های نیابتی آن به یکدیگر نزدیک‌تر می‌کند.
این توافق در مکه به امضای محمد بن سلمان، ولیعهد عربستان سعودی، رجب طیب اردوغان، رییس‌جمهوری ترکیه و شهباز شریف، نخست‌وزیر پاکستان، رسید.
این سه کشور در بیانیه‌ای مشترک اعلام کردند «توافق‌نامه دفاعی مشترک مکه» با هدف «تقویت بازدارندگی جمعی در برابر هرگونه اقدام تجاوزکارانه» تنظیم شده و بر اساس آن، حمله مسلحانه به هر یک از اعضا، حمله به هر سه کشور تلقی خواهد شد.
فیدان در ادامه اظهاراتش درباره این توافق دفاعی سه‌جانبه به روابط عربستان و جمهوری اسلامی پرداخت و گفت برداشت آنکارا از مذاکرات با مقام‌های سعودی این است که ریاض خواهان جنگ با جمهوری اسلامی نیست.
او گفت عربستان رویکرد «بجنگیم و نابودشان کنیم» ندارد.
به گفته فیدان، موضع عربستان این است که مداخله نظامی علیه جمهوری اسلامی راه‌حل نیست و مسائل باید از طریق مذاکره و توافق حل شود.
وزیر امور خارجه ترکیه گفت یکی از پایه‌های سیاست خارجی آنکارا افزایش «مالکیت منطقه‌ای» است؛ به این معنا که کشورهای منطقه خود مسئولیت بیشتری برای امنیت و ثبات محیط پیرامونی‌شان بر عهده بگیرند.
به گفته او، تجربه مداخله قدرت‌های هژمونیک خارج از منطقه نشان داده که این بازیگران لزوما مشکلات را حل نمی‌کنند و گاه بحران‌ها را شدیدتر می‌کنند.
فیدان گفت آماده‌سازی توافق مکه حدود دو سال طول کشیده است. بر اساس توضیحات او، ترکیه، عربستان و پاکستان در این ساختار متعهد می‌شوند تهدیدی برای امنیت یکدیگر نباشند و در برابر تهدیدهای خارجی نیز در چارچوب دفاع جمعی عمل کنند.
او سازوکار توافق را از نظر فنی مشابه ماده پنجم ناتو توصیف کرد. با این حال تاکید کرد که در متن توافق، «تهدید مشترک» مشخصی تعریف نشده است.
فیدان گفت دبیرخانه این ساختار در عربستان سعودی مستقر خواهد شد. سه کشورهمچنین رزمایش‌ها و دوره‌های آموزشی مشترک خواهند داشت تا توان همکاری و اقدام مشترک نیروهای نظامی خود را افزایش دهند.
وزیر امور خارجه ترکیه بدون آنکه از کشور خاصی نام ببرد گفت کشورهای دیگری نیز خواهان پیوستن به این ائتلاف هستند.
با این حال او گفت معتقد است مصر در مرحله بعد می‌تواند در این ائتلاف حضور داشته باشد.
به گفته فیدان، چشم‌انداز رجب طیب اردوغان، رییس‌جمهوری ترکیه، این است که این ساختار به سه کشور محدود نماند و در صورت امکان کشورهای بیشتری زیر چتر آن قرار گیرند.
فیدان این روند را یکی از مهم‌ترین گام‌ها برای ایجاد ثبات پایدار در منطقه توصیف کرد.
وزیر امور خارجه ترکیه، احتمال شکل‌گیری یک «پیمان قفقاز» را در آینده منتفی ندانست و گفت در صورت نیاز، سازوکارهای امنیتی جدید در این منطقه قابل ایجاد است. فیدان درباره این پیمان توضیح بیشتری نداد.
او همچنین ترکیه را حلقه‌ای بالقوه برای پیوند معماری امنیتی اروپا و خاورمیانه معرفی کرد.
مساله تنگه هرمز
فیدان با اشاره به جنگ آمریکا و اسرائیل با جمهوری اسلامی و بسته شدن تنگه هرمز گفت در شرایط فعلی مهم‌ترین اولویت، دستیابی به توافقی است که امکان بازگشایی این آبراه را، حتی به صورت موقت، فراهم کند.
به گفته او، دوره‌ای ۶۰ روزه برای چنین توافق موقتی مطرح شده است. فیدان گفت کشورهای منطقه، آمریکا، کشورهای اروپایی و آسیایی خواهان بازگشایی هرچه سریع‌تر تنگه هستند و فشار گسترده‌ای برای دستیابی به راه‌حل وجود دارد.
مقام‌های جمهوری اسلامی از نزدیک بودن توافق با عمان خبر داده اما درعین حال تاکید کرده‌اند این توافق به‌تنهایی به معنای باز شدن تنگه هرمز نیست و آمریکا باید دیگر شروط تهران را برآورد و از جمله غرامت بپردازد، به محاصره بندرهای ایران پایان دهد، دارایی‌های مسدودشده را آزاد کند و تحریم فروش نفت و فرآورده‌های پتروشیمی را لغو کند.
تا کنون نشانه‌ای از پذیرش این شروط در واشینگتن دیده نشده است.
وزیر امور خارجه ترکیه در ادامه سخنان خود در روز شنبه ۱۷ مرداد درعین حال میان تاثیر تنگه هرمز و دریای سرخ بر ترکیه تفاوت قائل شد.
او گفت از منظر انرژی، بسته شدن هرمز در حال حاضر تأثیر مستقیمی بر ترکیه ندارد، اما بسته شدن حوزه تجارت دریای سرخ موضوعی است که مستقیماً با منافع اقتصادی و تجاری ترکیه ارتباط پیدا می‌کند.
انزوای سیاسی اسرائیل
فیدان در ارزیابی تحولات غزه نیز گفت رویکرد حماس که به گفته او منافع مردم فلسطین را در اولویت قرار داده، شایسته تقدیر است و مردم فلسطین نیز این رویکرد را ارزیابی خواهند کرد.
وزیر امور خارجه ترکیه در ادامه بر افزایش فشار سیاسی بین‌المللی بر اسرائیل تأکید کرد و گفت «انزوای سیاسی بین‌المللی» اسرائیل باید بدون وقفه ادامه داشته باشد.
به گفته فیدان، یکی از موضوعاتی که اسرائیل بیش از همه از آن نگران است، گسترش همین انزوای بین‌المللی است. او بر این اساس، فشار دیپلماتیک و سیاسی را یکی از ابزارهای مهم جامعه بین‌المللی در برابر سیاست‌های اسرائیل دانست.
فیدان همچنین گفت تا زمانی که هدف اصلی اسرائیل «فلسطینی‌زدایی از غزه» باشد، تلاش‌ها و اقداماتی که مانع دستیابی به یک راه‌حل پایدار می‌شود، ادامه خواهد داشت.
