در ششمین هفته از آغاز درگیریهای نظامی اسرائیل و ایالاتمتحده با جمهوری اسلامی، منابع آگاه در خاورمیانه از تغییر ساختار حکمرانی در تهران خبر میدهند. این منابع نسبت به عواقب تداوم این حکومت در درازمدت، هم به مردم ایران و هم به بسیاری از کارگزاران داخلی نظام، هشدار میدهند.
یک منبع آگاه منطقهای در گفتوگو با ایراناینترنشنال گفت مدل ولایت فقیه که از ۴۶ سال پیش بر ایران حاکم بوده، اکنون در حال تجربه یک تحول بنیادین و حتی «فروپاشی ایدئولوژیک» است.
به گفته او، انتصاب مجتبی خامنهای به مقام رهبری که فاقد وجاهت و پیشنیازهای سنتی این جایگاه است، در جریانی با فرایند مبهم صورت گرفته که در عمل به معنای خلع ید از روحانیت سنتی و تسلط کامل «عناصر نظامی-اطلاعاتی سپاه» بر کشور و تقویت «دولت پنهان» است.
پیش از این، ایراناینترنشنال، گزارش داده بود پیوند بیت و سپاه تقویت شده و مرکز تصمیمگیری در ایران جابهجا شده است.
ایراناینترنشنال از جمله ۱۲ اسفند گزارش داد مجلس خبرگان زیر فشار سپاه، مجتبی خامنهای را بهعنوان رهبر بعدی جمهوری اسلامی انتخاب کرده است که چهرهای با پیوند نزدیک، عمیق و بلندمدت با سپاه و شاخههای امنیتی است.
۱۱ فروردین هم ایراناینترنشنال گزارش داد که مسعود پزشکیان در «بنبست کامل سیاسی» قرار گرفته و سپاه پاسداران، با مقاومت در برابر انتصابات و تصمیمهای او، در عمل مدیریت اجرایی کشور را از کنترل دولت خارج کرده است.
بر اساس این گزارش، تشدید تنش میان دولت و فرماندهان نظامی، موجب دست بالا گرفتن سپاه در ساختار تصمیمگیری شده است. وضعیتی که با روایت منابع آگاه درباره تغییر ماهیت قدرت در تهران همخوانی دارد.
به گفته منبعی که با ایراناینترنشنال گفتوگو می کرد، جمهوری اسلامی یک ماه پس از کشته شدن علی خامنهای، دیگر هویت پیشین خود را ندارد. در عوض، رژیمی در حال تثبیت است که بازیگر و تصمیمگیرنده اصلی آن، سپاه پاسداران انقلاب اسلامی است. روندی که موجب افراطیتر شدن نظام و اعمال خشونتی بهمراتب شدیدتر علیه منتقدان و حتی شهروندان عادی خواهد شد. خشونتی که در «روز پس از جنگ»، گریبان مقامات کنونی و پیشین متمایل به میانهروی، از محمدجواد ظریف تا مسعود پزشکیان، را نیز خواهد گرفت.
این هشدارها در حالی مطرح میشود که در هفتههای اخیر، حملات لفظی تند جناحهای وابسته به سپاه علیه پزشکیان و ظریف شدت گرفته است. این تنشها از زمانی آغاز شد که پزشکیان بابت حملات سپاه به کشورهای همسایه از آنها «عذرخواهی» کرد.
در روزهای اخیر، این تقابل به تهدیدهای عریان فیزیکی رسیده است؛ چنانکه سعید حدادیان، مداح نزدیک به هسته سخت قدرت، با تعیین ضربالاجلی سهروزه برای ظریف، تهدید کرد که در صورت عدم توبه و عذرخواهی، به خانه او «لشکرکشی» خواهد کرد.
با حذف علی خامنهای از صحنه قدرت، دیگر وزنه تعادلی برای جلوگیری از تبدیل اختلافات داخلی به تسویهحسابهای خونین وجود ندارد.
منبع آگاه دیگری که به شرط ناشناسماندن با ایراناینترنشنال گفتوگو کرد معتقد است خشونت کلامی در جریان و چهرههای وابسته به سپاه بهزودی به برخورد فیزیکی تمامعیار بدل خواهد شد.
به گفته او، نهتنها مخالفان جدی، بلکه جناحهای اصلاحطلب و حتی بخشهایی از ارتش که مخالف بلعیده شدن قدرت از سوی سپاه هستند، باید نگران امنیت خود در پایان جنگ باشند.
این منبع تاکید کرد: «ایستهای بازرسی در خیابانهای ایران با توقف غرش جنگندهها جمع نخواهند شد؛ بلکه در آن لحظه، نیروهای بسیج و سپاه برای تسویهحسابهای سیاسی و شخصی وارد میدان میشوند.»
او در ادامه خطاب به چهرههای موسوم به میانهرو، هشدار داد که آنها هدف اصلی پاکسازیهای پس از جنگ خواهند بود و باید «علاج واقعه را قبل از وقوع» کنند: «زمان برای واکنشی سریع فرا رسیده است؛ پیش از آنکه ساختار فعلی جمهوری اسلامی کاملا فرو بپاشد و جای خود را رسما به حکومت نظامی سپاه پاسداران بدهد، باید دست به اقدام بزنید.»
او که به همراه شماری از اعضای دولت خود از جمله پیت هگست وزیر جنگ، دن کین رییس ستاد مشترک ارتش آمریکا، و جان رتکلیف رییس سازمان اطلاعات مرکزی آمریکا (سیا) دوشنبه ۱۷ فروردین در یک نشست خبری شرکت کرده بود، نجات دو خلبان آمریکایی را یک رویداد تاریخی خواند و درباره موضوعات متعددی از جمله ضربالاجلی که به حکومت ایران داده شده و موضوع قیام مردم ایران علیه جمهوری اسلامی سخن گفت.
قیام علیه جمهوری اسلامی
ترامپ در بخشی از صحبتهای خود به خبرنگاران گفت که معتقد است اگر آتشبس اعلام شود، مردم ایران باید علیه حکومت در این کشور قیام کنند.
با این حال او در پاسخ به این پرسش که اگر ایرانیها دوباره به خیابانها بیایند چه واکنشی نشان میدهد، اذعان کرد که این کار میتواند حکم مرگ داشته باشد.
ترامپ گفت: «آنها باید این کار را انجام دهند. اما پیامدهای آن زیاد است. به آنها گفته شده است اگر اعتراض کنید، فورا به شما شلیک خواهد شد.»
رییسجمهوری آمریکا در عین حال گفت که مردم ایران از حملات آمریکا به مواضع جمهوری اسلامی حمایت میکنند.
او افزود: «آنها حاضرند برای رسیدن به آزادی این رنج را تحمل کنند.»
ترامپ گفت: «ما بارها ارتباطاتی با ایرانیها داشتهایم که میگویند لطفا بمباران کنید. اینها کسانی هستند که در جایی زندگی میکنند که بمبها در آنجا منفجر میشوند و وقتی ما میرویم و آن مناطق را نمیزنیم، آنها میگویند لطفا برگردید. برگردید. برگردید.»
او افزود: «نمیدانم آنها چه میکنند. تنها چیزی که میتوانم به شما بگویم این است که آنها آزادی میخواهند. آنها در دنیایی زندگی کردهاند که شما هیچ چیز دربارهاش نمیدانید. دنیایی خشونتآمیز و وحشتناک که اگر اعتراض کنید، به شما شلیک میشود.»
ترامپ همچنین درباره احتمال ورود نیروهای کرد به جنگ علیه جمهوری اسلامی گفت: «ترجیح میدهم کردها دور بمانند چون با خودشان یک سری مشکلات و دشواری میآورند که برای خودشان هم مناسب نیست و ترجیح میدهم دور بمانند. آنها خودشان را به کشتن میدهند.»
ضربالاجل سهشنبه
ترامپ در این نشست خبری بار دیگر به جمهوری اسلامی هشدار داد که تا سهشنبه شب و تا پایان مهلتی که داده شده شروط آمریکا را بپذیرد و به یک توافق تن دهد.
او گفت به حکومت ایران تا ساعت ۸ شب فردا به وقت واشینگتن مهلت داده است تا به توافق برسد و تنگه هرمز را باز کند، پیش از آنکه آمریکا حمله به نیروگاهها و پلهای ایران را آغاز کند.
پیش از در خبری که خبرگزاری رسمی جمهوری اسلامی منتشر کرد اعلام شد که تهران شروط آمریکا برای آتشبس و باز کردن تنگه هرمز را رد کرده است.
ترامپ در ادامه صحبتهای خود گفت: «تمام کشور میتواند در یک شب از بین برود، و آن شب ممکن است فردا شب باشد.»
رییسجمهوری آمریکا با نهایی خواندن ضربالاجل سهشنبه افزود پیشنهاد حکومت ایران «قابل توجه» بوده اما «به اندازه کافی خوب نیست.»
او گفت: «آنها یک پیشنهاد دادند، و این یک پیشنهاد قابل توجه است. یک گام مهم است. اما به اندازه کافی خوب نیست. جنگ میتواند خیلی سریع تمام شود، اگر آنها کاری را که باید انجام دهند، انجام دهند. آنها این را میدانند.»
ترامپ افزود که جمهوری اسلامی تا مهلت سهشنبه باید با ایالات متحده به توافقی برسد که برای او قابل قبول باشد، و عبور آزاد نفت از تنگه هرمز باید بخشی از آن باشد.
او گفت: «ما باید تا مهلت سهشنبه، توافقی که برای من قابل قبول باشد داشته باشیم.»
ترامپ تاکید کرد در غیر این صورت «همه پلها در ایران تا نیمه شب سهشنبه نابود خواهد شد و همه نیروگاهها تا نیمه شب تعطیل خواهد شد.»
رییسجمهوری آمریکا گفت: «منظورم این است که تخریب کامل تا ساعت ۱۲ خواهد بود، و اگر بخواهیم طی چهار ساعت این اتفاق میافتد. ما نمیخواهیم این اتفاق بیفتد، ممکن است حتی در بازسازی کشورشان به آنها کمک کنیم.»
او افزود: «آیا میخواهم زیرساختهای آنها را نابود کنم؟ نه، الان برای بازسازی ۱۰۰ سال زمان نیاز دارند. اگر امروز ترک کنیم، ۲۰ سال طول میکشد تا کشورشان را بازسازی کنند.»
پیت هگست، وزیر جنگ آمریکا، نیز در این نشست خبری گفت بیشترین حجم حملات از زمان آغاز عملیات علیه جمهوری اسلامی روز دوشنبه انجام خواهد شد. او هشدار داد که حملات روز سهشنبه حتی شدیدتر خواهد بود.
برنامه برای ایران و پاسخ به انتقادها
دونالد ترامپ در بخش دیگری از سخنانش، در پاسخ به انتقادها، گفت: «در مورد برنامه جنگ گفته میشود برنامهای وجود ندارد، اما اینطور نیست. برنامه وجود دارد، فقط نمیتوان آن را علنی کرد. این ادعا که برنامهای وجود ندارد، منصفانه نیست.»
او افزود: «ما برای ایران برنامه داریم، همه چیز از قبل بررسی و طراحی شده است. ممکن است انتقاد و حمله رسانهای وجود داشته باشد، اما تصمیمگیرندگان بر اساس برنامه عمل میکنند.»
چگونگی نجات خلبانان در خاک ایران
بخش عمدهای از این نشست خبری به ارائه جزییاتی درباره عملیات نجات دو خلبان هواپیمای اف-۱۵ ای آمریکا که جمعه ۱۴ فروردین بر فراز ایران سرنگون شد، اختصاص داشت.
ترامپ در آغاز این نشست به خبرنگاران گفت که میخواهد «موفقیت یکی از بزرگترین، پیچیدهترین و هولناکترین عملیاتهای جستوجوی رزمی» را که ارتش تاکنون انجام داده، جشن بگیرد.
او بدون ارائه جزئیات گفت: «افراد زیادی به ما کمک کردند، افراد بسیار بزرگی.»
پیشتر، ایراناینترنشنال در گزارشی اختصاصی خبر داده بود که اسرائیل از جمله با اعزام دو گردان در عملیات نجات خلبان و یک افسر دیگر سرنشین این جنگنده نقش داشته است.
ترامپ با ستایش از شجاعت دو خلبان نجاتیافته، گفت: «کمی هم شانس آوردیم.»
او عملیات نجات این دو خلبان را «عملیاتی پرخطر» خواند و گفت: «به نیروهای مسلح آمریکا دستور داده بودم هر کاری لازم است انجام دهند تا این جنگجویان شجاع ما را به خانه بازگردانند.»
ترامپ گفت: «ممکن بود با ۱۰۰ کشته مواجه شویم، به جای نجات جان یک یا دو نفر. تصمیم سختی است، اما در ارتش ایالات متحده، ما هیچ آمریکایی را پشت سر نمیگذاریم.»
او افزود ۲۱ هواپیما در جستوجوی خلبان و خدمه دوم شرکت داشتند و «در روشنایی روز به مدت هفت ساعت بر فراز ایران پرواز کردند و در مواقعی با آتش بسیار بسیار سنگین دشمن مواجه شدند.»
ترامپ گفت: «این موج نخست نیروهای جستوجو و نجات با موفقیت خلبان اف-۱۵ را پیدا کردند و او با یک بالگرد اچاچ-۶۰دبلیو جالی گرین ۲ از خاک دشمن خارج شد، در حالی که نیروهای ما با تیراندازی در فاصله بسیار نزدیک روبهرو بودند.»
او گفت خدمه دوم، که افسر سیستم تسلیحاتی بود، «در فاصله قابل توجهی از خلبان فرود آمده بود.»
رییسجمهوری آمریکا افزود: «او به شدت مجروح و در منطقهای که پر از تروریستهای سپاه پاسداران انقلاب اسلامی بود گرفتار شده بود.»
ترامپ گفت: «با وجود خطر، این افسر مطابق آموزشهایش عمل کرد و به مناطق کوهستانی خطرناک صعود کرد»
ترامپ افزود: «او در حالی که به شدت خونریزی داشت از صخرهها بالا رفت، زخمهای خود را درمان کرد و با استفاده از یک دستگاه بسیار پیشرفته شبیه پیجر، با نیروهای آمریکایی تماس گرفت تا موقعیت خود را ارسال کند.»
بهگفته رییسجمهوری آمریکا، سپس یک عملیات عظیم با مشارکت ۱۵۵ هواپیما برای نجات این خلبان به کار گرفته شد.
ترامپ گفت این عملیات شامل مقدار زیادی «فریب» بود، زیرا آمریکا میخواست حکومت ایران تصور کند این خلبان در مکانی متفاوت از محل واقعی او قرار دارد.
او گفت هزاران نیروی آمریکایی به مناطقی اعزام شدند که آمریکا میدانست محل واقعی حضور این خلبان ساقطشده نیست.
ترامپ درباره عملیات نجات دو خلبان آمریکایی همچنین گفت: «در نمایشی خیرهکننده از مهارت و دقت، قدرت و مرگباری، ارتش آمریکا وارد منطقه واقعی شد، با دشمن درگیر شد، افسر گرفتار را نجات داد، تمام تهدیدها را نابود کرد و بدون هیچ تلفاتی از خاک ایران خارج شد.»
جان راتکلیف، رییس سازمان سیا، نیز به خبرنگاران گفت این سازمان در یک «کارزار فریب» مشارکت داشت تا نیروهای جمهوری اسلامی را متقاعد کند که این خلبان در جای دیگری است.
راتکلیف گفت صبح شنبه، سیا توانست تایید کند که «یکی از بهترین و شجاعترین آمریکاییها زنده است و در شکاف یک کوه پنهان شده. او همچنان برای دشمن نامرئی اما برای سیا قابل مشاهده بود.»
پیت هگست، وزیر جنگ آمریکا، نیز گفت این خلبان گمشده از یک فرستنده اضطراری برای اعلام موقعیت خود استفاده کرد و اولین پیام او این بود: «خدا خوب است.»
او در اظهارات خود درباره نجات خلبان دوم از اشاراتی مذهبی استفاده کرد و گفت این افسر که بیش از یک روز از اسارت گریخته بود، در «جمعه نیک» سرنگون شد، روز شنبه «در یک غار پنهان بود» و در یکشنبه عید پاک، «یک خلبان دوباره متولد شد، سالم و حاضر.»
دن کین، رییس ستاد مشترک نیروهای مسلح ایالات متحده، نیز در این نشست خبری با بیان جزییاتی از عملیات نجات خلبانان گفت: «ماموریت ما این بود که هر کاری میتوانیم بکنیم تا این آمریکایی را نجات دهیم. آماده بودیم چند حالت مختلف را اجرا کنیم و بهواسطه عزم و پشتکار موفق شدیم. کاری کردیم که هیچ نیروی مسلح دیگری قادر به انجام آن نیست. کل تیم بدون تلفات به خانه بازگشتند.»
رییس ستاد مشترک نیروهای مسلح ایالات متحده گفت: «مردان و زنان ما مهمتر از سختافزارها و جنگافزارهای ما هستند. همانطور که وزیر جنگ گفت این عملیات یک پیام به دشمن میفرستد که نیروهای آمریکا چه قابلیتی دارند و ما سربازانمان را در هر شرایطی پیدا میکنیم و نجات میدهیم.»
بر اساس این تحلیل با ورود جنگ میان آمریکا و حکومت ایران به مرحلهای جدید، نگرانیها در پایتختهای منطقه از تعداد حملات هوایی فراتر رفته و اکنون بر احتمال حضور نیروهای آمریکایی در خاک ایران متمرکز شده است. هرچند واشینگتن هنوز از برنامهای برای تهاجم گسترده سخن نگفته، اما سناریوهایی مانند عملیات ویژه، حملات محدود زمینی و تصرف اهداف استراتژیک اکنون بهطور جدی مطرح هستند.
تحلیلگران میگویند حتی حضور محدود و کوتاهمدت نیروهای آمریکایی در ایران میتواند وضعیت شکننده منطقه را بهشدت برهم بزند و واکنشهایی را در مسیرهای حیاتی حملونقل، بازارهای انرژی و موازنههای سیاسی به دنبال داشته باشد.
نگرانیهای اقتصادی مصر و شوک دوگانه انرژی
در این تحلیل آمده است که برای مصر، تهدید اصلی اقتصادی است. کاهش تردد در کانال سوئز و فشارهای مالی موجود، این کشور را در برابر تشدید جنگ آسیبپذیر کرده است.
سمیر راغب، ژنرال پیشین ارتش مصر، هشدار داده که در صورت گسترش جنگ، تردد در کانال سوئز ممکن است تقریباً متوقف شود و شرکتهای کشتیرانی مسیرهای جایگزین را انتخاب کنند. او این وضعیت را «شوک دوگانه» توصیف کرد: افزایش قیمت انرژی در کنار کاهش درآمدهای حیاتی کانال.
به گفته او، این روند میتواند به تورم شدید و بیثباتی اجتماعی در مصر منجر شود.
عربستان؛ نگرانی از هدف قرار گرفتن زیرساختهای انرژی
در عربستان سعودی، نگرانی اصلی متوجه زیرساختهای انرژی است. تحلیلگران میگویند حضور مستقیم آمریکا در ایران ممکن است تهران یا نیروهای همپیمانش را به حمله به تاسیسات نفتی و مسیرهای حیاتی دریایی در خلیج فارس سوق دهد.
عبدالعزیز الشعبانی، تحلیلگر سیاسی سعودی، تاکید کرده که رویکرد ریاض «محتاطانه» است و اولویت آن جلوگیری از گسترش جنگ است. او نسبت به حملات موشکی، اختلال در صادرات نفت و تهدید مسیرهای دریایی هشدار داد.
ترکیه؛ بیمیلی به ورود به جنگ و نگرانیهای داخلی
این تحلیل میافزاید ترکیه تمایلی به پیوستن به یک کارزار نظامی علیه حکومت ایران ندارد. بارین کایاوغلو، استاد دانشگاه آنکارا، گفته افکار عمومی در این کشور بهشدت مخالف جنگ و نقش آمریکا و اسرائیل است.
در عین حال، وابستگی ترکیه به ساختار ناتو باعث میشود بیطرفی کامل برای آن دشوار باشد. نگرانیهای اقتصادی، افزایش قیمت انرژی و مسائل امنیتی در مناطق مرزی نیز از دیگر عوامل احتیاط آنکارا عنوان شدهاند.
عراق؛ خطر تبدیل شدن دوباره به میدان جنگ نیابتی
به نوشته اورشلیمپست، عراق با نگرانی عمیقتری به این تحولات مینگرد. مصطفی سعدون، رییس دیدهبان حقوق بشر عراق، هشدار داده که کشورش ممکن است بار دیگر به میدان جنگ نیابتی تبدیل شود.
او تاکید کرد نفوذ گروههای همسو با حکومت ایران در ساختار سیاسی و امنیتی عراق، سیاست بیطرفی بغداد را تضعیف کرده و هرگونه درگیری مستقیم میتواند ثبات شکننده این کشور را فروبپاشد.
عبور از یک خط قرمز خطرناک
در جمعبندی این تحلیل آمده است که خطر اصلی نه یک تهاجم کامل، بلکه عبور از «خط قرمز» حضور زمینی آمریکا در ایران است. چنین اقدامی - حتی اگر محدود باشد - میتواند بهسرعت دامنه درگیری را گسترش دهد و ساختارهای شکننده منطقه را تحت فشار شدید قرار دهد.
تحلیل منتشر شده در اورشلیمپست تاکید میکند که کشورهای منطقه خود را نه فقط برای ادامه جنگ، بلکه برای ورود به مرحلهای جدید و بسیار خطرناک آماده میکنند؛ مرحلهای که میتواند زنجیرهای از پیامدهای غیرقابل کنترل در اقتصاد جهانی، بازار انرژی و معادلات سیاسی ایجاد کند.
ترامپ گفت: «سهشنبه آخرین مهلت است»، و افزود در صورتی که [حکومت] ایران «کارهایی را که باید انجام دهد» انجام دهد، جنگ میتواند بهسرعت پایان یابد. او در عین حال تاکید کرد که پیشنهاد ارائهشده از سوی تهران «قابل توجه» بوده، اما برای رسیدن به توافق کافی نیست.
ساعتی پیش از سخنان ترامپ خبرگزاری دولتی در ایران گزارش داد جمهوری اسلامی پس از «بررسیهای همهجانبه در سطوح عالی نظام»، پاسخ خود به پیشنهاد آمریکا برای پایان جنگ را از طریق پاکستان منعکس کرده است. ایرنا نوشت این پاسخ که در ۱۰ بند تنظیم شده، آتشبس را رد میکند. بر اساس این گزارش، تهران بر ضرورت «پایان دائمی جنگ با رعایت ملاحظات ایران» تاکید دارد و مجموعهای از خواستهها، از جمله «پایان درگیریها در منطقه، تعیین پروتکل عبور و مرور امن از تنگه هرمز، بازسازی و رفع تحریمها» را مطرح کرده است.
اشاره به عملیات نجات در ایران و ارزیابی از توان نظامی تهران
ترامپ در بخش دیگری از سخنانش به عملیات نجات خدمه جنگنده آمریکایی در ایران اشاره کرد و آن را ماموریتی کمسابقه در «محیطی بسیار خصمانه» توصیف کرد. او گفت: «وقتی در منطقهای مثل ایران هستید - که شاید خصمانهترین باشد - معمولاً امکان نجات وجود ندارد، چون باید با نیروهای بسیار زیاد وارد شوید و ریسک بسیار بالاست.»
او افزود که با این حال، نیروهای آمریکایی موفق شدند «دو خلبان را نجات دهند» و این عملیات را نشانهای از توانمندی نیروهای آمریکایی دانست. ترامپ در عین حال حکومت ایران را «دشمنی قوی» توصیف کرد، اما گفت این کشور نسبت به یک ماه قبل «ضعیفتر شده است.»
مذاکرات و اشاره به «تغییر رژیم»
ترامپ با اشاره به روند مذاکرات گفت طرفهای کنونی در ایران «معقولتر» از قبل هستند و افزود: «شما هر اسمی میخواهید روی آن بگذارید، اما من به آن میگویم تغییر رژیم.» او مدعی شد گروههای قبلی کنار زده شدهاند و گروه فعلی «کمتر افراطی» و «باهوشتر» است.
رییسجمهوری آمریکا بار دیگر تاکید کرد که ایران «نباید سلاح هستهای داشته باشد» و گفت خروج آمریکا از توافق برجام مانع از یک «فاجعه کامل» شده است.
تهدید به ادامه حملات و نابودی زیرساختها
ترامپ در ادامه سخنانش هشدار داد که در صورت عدم توافق، زیرساختهای ایران هدف قرار خواهند گرفت. او گفت: «ما داریم آن کشور را کاملاً نابود میکنیم… اگر تسلیم نشوند، دیگر هیچ پلی، هیچ نیروگاهی و هیچچیز نخواهند داشت.»
او افزود که ایالات متحده گزینههای متعددی در اختیار دارد، از جمله خروج فوری از درگیری، اما تاکید کرد: «میتوانیم همین حالا خارج شویم… اما من میخواهم کار را تمام کنیم.»
ترامپ همچنین به منابع انرژی ایران اشاره کرد و گفت اگر تصمیم با او بود، «نفت را میگرفتیم» و از آن برای کسب درآمد و حتی «مراقبت بهتر از مردم ایران» استفاده میکردیم.
رییسجمهوری آمریکا اعلام کرد: «جمهوری اسلامی دوست دارد آتشبس برقرار شود زیرا در حال نابود شدن است.» ترامپ گفت: «من به آنها فرصتهایی دادهام و آنها از آنها استفاده نکردهاند.»
او تاکید کرد که [استیو] ویتکاف و [جرد] کوشنر در حال گفتگو با جمهوری اسلامی هستند و جی دی ونس، معاون رییسجمهوری «ممکن است» در جلسه حضوری برای مذاکره درباره پایان جنگ علیه جمهوری اسلامی شرکت داشته باشد.
انتقاد از وضعیت داخلی ایران و تهدید علیه یک «گروه خاص»
رییسجمهوری آمریکا در بخش دیگری از سخنانش گفت از جمهوری اسلامی «بسیار عصبانی» است و این کشور «بهای بزرگی خواهد پرداخت.» او مدعی شد دهها هزار معترض در ماههای گذشته کشته شدهاند.
ترامپ همچنین گفت مردم ایران در شرایطی قرار دارند که از ترس سرکوب به خیابان نمیآیند و تاکید کرد که دستور مستقیم برای سرکوب اعتراضات صادر شده است.
او افزود: «مردم ایران، وقتی صدای انفجار نمیشنوند، ناراحت میشوند. آنها میخواهند صدای بمبها را بشنوند، چون میخواهند آزاد باشند. و تنها دلیلی که به خیابان نمیآیند - شما این را میدانید - این است که به آنها گفته شده اگر اعتراض کنند، مثل آن کشتیگیر و دوستانش، فورا به آنها شلیک خواهد شد.»
او در ادامه به ارسال سلاح به برخی گروهها اشاره کرد و گفت این سلاحها به دست مردم نرسیده و توسط یک «گروه خاص» نگه داشته شده است؛ موضوعی که به گفته او باعث خشم شدیدش شده و این گروه «هزینه سنگینی» خواهد پرداخت.
پیش از این، رییسجمهوری ایالات متحده، یکشنبه ۱۶ فروردین در گفتوگوی تلفنی با خبرنگار فاکسنیوز جزئیات تازهای از وعده خود برای کمک به معترضان ایرانی در جریان اعتراضهای دیماه ارائه کرد و گفته بود واشینگتن آن زمان از طریق کردها برای معترضان سلاح ارسال کرد، اما به گفته او «کردها این سلاحها را نگه داشتند».
ساعاتی پس از انتشار این موضوع دررسانهها، چند حزب کردستان ایران دریافت سلاح از ایالات متحده را تکذیب کردند.
ترامپ در پایان تاکید کرد «مردم ایران به محض اینکه بدانند کشته نخواهند شد و بتوانند به سلاح دست پیدا کنند، مقابله خواهند کرد. اگر سلاح داشتند - حتی نه تعداد زیاد - اوضاع کاملا برعکس میشد.»
بر اساس این گزارش، ماجرا از روز جمعه آغاز شد؛ زمانی که جمهوری اسلامی یک جنگنده اف-۱۵ را بر فراز جنوبشرق ایران سرنگون کرد. این نخستین مورد از هدف قرار گرفتن چنین جنگندهای از زمان آغاز عملیات «خشم حماسی» در بیش از یک ماه گذشته بود. این جنگنده دو سرنشینه که حدود ۱۰۰ میلیون دلار ارزش دارد، یکی از ستونهای اصلی توان هوایی آمریکا محسوب میشود.
هر دو سرنشین موفق به خروج اضطراری شدند. خلبان بهسرعت نجات یافت، اما افسر سامانههای تسلیحاتی حدود ۳۶ ساعت در منطقهای کوهستانی و دشوار پنهان ماند. به نوشته اورشلیمپست، این شرایط رقابتی فشرده میان نیروهای آمریکایی و ایرانی برای یافتن او ایجاد کرد.
نقش آموزش و فناوری در بقا و شناسایی
در این گزارش آمده است که خدمه هوایی آمریکا برای چنین شرایطی تحت آموزشهای «بقا، گریز، مقاومت و فرار» (SERE) قرار میگیرند. همچنین، تجهیزات استاندارد خدمه - از جمله دستگاههای سیگنالدهی اضطراری - نقش حیاتی در شناسایی محل این افسر داشتند.
این دستگاهها سیگنالهای رمزگذاریشدهای ارسال میکنند که توسط ماهوارهها و هواپیماها قابل دریافت است و حتی در صورت بیهوشی فرد نیز فعال میمانند. این تجهیزات امکان ارسال مختصات دقیق، دادهها و پیامهای کوتاه را فراهم کرده و در برابر اختلالات الکترونیکی و شرایط سخت محیطی مقاوم هستند.
اورشلیمپست مینویسد عملیات جستوجو و نجات رزمی (CSAR) با استفاده از ترکیبی از اطلاعات لحظهای، تصاویر ماهوارهای با وضوح بالا و سامانههای پیشرفته نظارتی انجام شد تا نشانههای حرارتی یا الکترونیکی در منطقهای بسیار صعبالعبور شناسایی شود.
عملیات فریب و نقش سیا
این گزارش همچنین به نقش آژانس اطلاعات مرکزی آمریکا (سیا) در اجرای عملیات فریب اشاره میکند. به گفته یک مقام ارشد دولت ترامپ که در اکسیوس نقل شده، این ماموریت «مانند پیدا کردن سوزن در انبار کاه» بوده، با این تفاوت که فرد در شکاف کوهستانی پنهان شده بود.
در این عملیات، سیا با بهرهگیری از کانالهای ارتباطی قابل نفوذ، اطلاعات هدایتشدهای را منتشر کرده تا توجه نیروهای ایرانی را منحرف کند و مسیر عملیات نجات را تسهیل کند.
اجرای عملیات در شرایط درگیری مستقیم
پس از تایید موقعیت، نیروهای آمریکایی عملیات خروج را در تاریکی شب آغاز کردند. به نوشته اورشلیمپست، این عملیات تحت پوشش حضور گسترده هوایی آمریکا انجام شد و نیروهای نجات با آتش نیروهای ایرانی در نزدیکی محل مواجه شدند.
در این ماموریت از بالگردهای ویژه عملیاتهای خاص استفاده شد که برای پرواز در ارتفاع پایین و شرایط پنهانکاری طراحی شدهاند و به سامانههای پیشرفته ناوبری، تجهیزات دید در شب و سیستمهای دفاعی مجهز هستند.
همچنین، هواپیماهای جنگنده، جنگ الکترونیک و سوخترسان برای پشتیبانی عملیات در منطقه حضور داشتند. در همین چارچوب، پهپادهای «امکیو۹-راپر» نیز برای مقابله با تهدیدهای احتمالی به کار گرفته شدند.
در جریان عملیات، دو هواپیمای «امسی-۱۳۰جی» که قرار بود در ماموریت شرکت کنند، در شن گیر کردند و پیش از پرواز توسط نیروهای آمریکایی منهدم شدند.
نمایش توان ترکیبی آمریکا
اورشلیمپست در جمعبندی این عملیات مینویسد که موفقیت آن حاصل یک فناوری یا ابزار خاص نبود، بلکه نتیجه هماهنگی پیچیده میان اطلاعات، توان هوایی و جنگ الکترونیک در یک ساختار یکپارچه بوده است.
این عملیات نشان داد که ایالات متحده میتواند در کوتاهترین زمان، مجموعهای از توانمندیهای پیشرفته را برای نجات نیروهای خود - حتی در عمق خاک دشمن - بهکار گیرد؛ هر چند بخش قابل توجهی از این توانمندیها همچنان خارج از دید عمومی باقی میماند.
شماری از شهروندان در پیامهای خود از کمیاب شدن اقلام مورد نیاز برای مواجهه با بحران در برخی شهرها خبر دادند.
به گفته یک شهروند، در اصفهان بسیاری به دنبال خرید موتور برق، پاور بانک، چراغ قوه و شمع هستند و به دلیل افزایش تقاضا در بازه زمانی اندک، این اقلام به سختی پیدا میشوند.
شهروندی دیگر از شیراز در روایتی مشابه گفت برخی در حال پر کردن کپسولهای گاز هستند و پول نقد به ندرت در خودپردازها موجود است.
به گفته او، مردم هرچه در فروشگاهها و سوپرمارکتها ببینند میخرند.
شهروندی دیگر از تهران به افزایش قیمت پاور بانک و موتور برق در همین چند روز اشاره کرد.
مهلت ۱۰ روزه ترامپ برای رسیدن به توافق با جمهوری اسلامی و بازگشایی تنگه هرمز، ساعت ۳:۳۰ بامداد چهارشنبه ۱۹ فروردین (به وقت تهران) به پایان میرسد.
رییسجمهوری آمریکا پیشتر با تهدید سران جمهوری اسلامی به راه انداختن «جهنم» در ایران، گفته بود پایان این ضربالاجل روز حمله به تمام «نیروگاهها و پلها» خواهد بود.
تهدید او برای هدف قرار گرفتن نیروگاهها با نگرانی بخشی از ایرانیان درباره احتمال قطع برق همراه بوده است.
شماری از شهروندان با اشاره به اینکه جمهوری اسلامی سازوکاری برای بحران احتمالی در نظر نگرفته، از ذخیره آب، خشکبار، غذاهای فوری بستهبندی، کنسروها، خرید شمع، چراق قوه، باتری و حتی تجهیزات برق خورشیدی خبر دادند.
یک مخاطب از جیرهبندی نان در شهر تفت خبر داد و گفت به هر نفر بیش از چهار نان نمیفروشند.
کاربری نیز در ایکس نوشت: «برای جلوگیری از قطعی برق نزدیک به ۴۵۰ میلیون تومان تجهیزات برق خورشیدی و باتری خریدم... اجازه نخواهم داد عملکرد جمهوری اسلامی باعث شود من آفلاین شوم.»
کاربری نیز از خرید رادیوهای جیبی باتریخور خبر دادند تا در صورت قطع برق، بتوانند از تحولات جنگ و حملات مطلع باشند.
با گذشت بیش از یک ماه از آغاز درگیریها در ایران، همچنان بخش بزرگی از شهروندان به اینترنت دسترسی ندارند.
با قطع و ایجاد اختلال در اینترنت، علاوه بر دارندگان سیمکارت سفید، بخش کوچکی از شهروندان با صرف هزینههای سنگین برای خرید کانفیگ و روشهای دور زدن فیلترینگ به اینترنت متصل هستند.
علاوه بر بار روانی بیخبری از وقایع، قطع اینترنت کسب و کار بسیاری از شهروندان را تعطیل کرده است.
