خبرگزاری رویترز به نقل از هشت منبع عراقی گزارش داد سپاه پاسداران هستههای مخفی جدیدی را در عراق ایجاد کرده تا حملاتی را علیه کشورهای حاشیه خلیج فارس که میزبان نیروهای آمریکایی هستند، انجام دهند. به گفته این منابع، این گروهها خارج از ساختار شبهنظامیان شناختهشده فعالیت میکنند.
رویترز جمعه ۲۹ خرداد نوشت سپاه پاسداران برای جلوگیری از شناسایی شدن، شبکههای شبهنظامی در عراق را دور زده و گروههایی را ایجاد کرده که بهطور مستقیم به این نهاد نظامی گزارش میدهند.
بر اساس این گزارش، سه یا چهار هسته عملیاتی که هر یک از حدود ۱۰ نیروی نخبه شیعه عراقی تشکیل شدهاند، از ۳۱ فروردین تا ۲۷ اردیبهشت دستکم هفت حمله پهپادی را از مناطق بیابانی نزدیک شهرهای بصره و سماوه در جنوب عراق علیه اهدافی در کویت، عربستان سعودی و امارات متحده عربی انجام دادند.
به گفته منابع رویترز که شامل دو مقام نظامی عراق، یک مقام امنیتی و پنج فرمانده محلی شبهنظامیان هستند، شماری از اعضای این هستهها از «مقاومت اسلامی عراق» جذب شدهاند، اما گروههای جدید خارج از ساختار فرماندهی این ائتلاف فعالیت میکنند و مستقیما به سپاه پاسداران گزارش میدهند.
پنج فرمانده شبهنظامی به رویترز گفتند تشکیل این هستهها که پیشتر گزارش نشده بود، نشاندهنده تغییر تاکتیکهای سپاه پاسداران است؛ تغییری که با هدف حفظ توانایی جمهوری اسلامی برای اعمال نفوذ نظامی در منطقه، در شرایط تضعیف گروههای نیابتی و کاهش منابع نظامی و اقتصادی تهران انجام شده است.
کاهش نقش نیروهای نیابتی سنتی
عراق یکی از ارکان اصلی «محور مقاومت» جمهوری اسلامی به شمار میرود و میزبان گروههای مسلح متعددی است که روابط نزدیکی با تهران دارند.
از زمان آغاز حملات آمریکا و اسرائیل علیه جمهوری اسلامی در ۹ اسفند ۱۴۰۴، گروههایی که تحت عنوان «مقاومت اسلامی عراق» فعالیت میکنند، مسئولیت دهها حمله پهپادی و راکتی علیه اهداف آمریکایی در عراق را بر عهده گرفتهاند، اما هیچ بسیج گستردهای از نیروهای نیابتی جمهوری اسلامی در داخل عراق شکل نگرفته است.
چند گروه قدرتمند شیعه در عراق از سال گذشته اعلام کردهاند آماده کنار گذاشتن سلاح و تمرکز بر سیاست داخلی هستند؛ موضوعی که به گفته جاسم البهادلی، ژنرال بازنشسته ارتش عراق، ممکن است سپاه پاسداران را به ایجاد گروههایی تحت کنترل مستقیم خود سوق داده باشد.
دو گروه «عصائب اهل الحق» و «گردانهای امام علی» ۱۲ خرداد اعلام کردند روند تحویل سلاحهای خود به دولت عراق را آغاز خواهند کرد.
البهادلی که از کارشناسان گروههای مسلح شیعه است، افزود گروههای جدید سپاه پاسداران «کوچکتر، ایدئولوژیکتر و تحت کنترل شدیدتری» هستند و این موضوع بازتابدهنده نیاز جمهوری اسلامی به حفظ منابع خود در شرایط فشار اقتصادی است.
حمایت از گروههای نیابتی در یادداشت تفاهم گنجانده نشده است
دونالد ترامپ، رییسجمهوری آمریکا و مسعود پزشکیان، رییس دولت جمهوری اسلامی، ۲۸ خرداد یادداشت تفاهمی را برای پایان دادن به جنگ امضا کردند و قرار است مذاکرات درباره موضوعاتی مانند آینده برنامه هستهای تهران در ادامه انجام شود.
با این حال، مقامهای جمهوری اسلامی گفتهاند حمایت تهران از «گروههای مقاومت» قابل مذاکره نیست و این موضوع در متن یادداشت تفاهم نیز مطرح نشده است.
در مقابل، وزارت خارجه آمریکا بار دیگر از دولت عراق خواست اقدامات فوری برای برچیدن «ابزارهای فعالیتهای بیثباتکننده جمهوری اسلامی در عراق»، از جمله سپاه پاسداران و گروههای مسلح همسو با تهران، انجام دهد.
حملات به کویت، عربستان و امارات
سه منبع امنیتی عراقی به رویترز گفتند گروههای جدید که اغلب با نامهایی ناآشنا و حضور رسانهای محدود فعالیت میکنند، دستکم سه حمله پهپادی علیه کویت، دو حمله علیه عربستان سعودی و دو حمله علیه امارات انجام دادهاند.
به گفته این منابع، از جمله اهداف این حملات، پایگاه هوایی علی السالم در کویت، محل استقرار نیروهای آمریکایی و یک پایانه نظامی در فرودگاه بینالمللی این کشور بوده است.
بر اساس این گزارش، حملات علیه عربستان سعودی و امارات رهگیری شدهاند، اما اهداف نهایی آنها مشخص نیست و رویترز نیز نتوانسته این اطلاعات را بهطور مستقل تایید کند.
آزمونی جدید برای دولت عراق
مقامهای عراقی معتقدند سپاه پاسداران با ایجاد این هستهها در پی آن است که نقش خود را در حملات انکار کند، مسئولیت حملات را از دوش گروههای نیابتی اصلی بردارد و فشار آمریکا بر بغداد برای خلع سلاح آنها را کاهش دهد.
به گفته آنها، نیروهای امنیتی عراق اطلاعات محدودی درباره این گروهها در اختیار دارند و در حال شناسایی زنجیره فرماندهی آنها هستند.
به گزارش رویترز، اعضای این گروهها از نیروهای زبده متخصص در عملیات پهپادی و سامانههای ارتباطی تشکیل شدهاند.
رویترز افزود شبکه منطقهای جمهوری اسلامی که طی دههها با صرف میلیاردها دلار ایجاد شده بود، از زمان حمله هفتم اکتبر حماس به اسرائیل بهشدت تضعیف شده است.
حملات اسرائیل به حماس و حزبالله، حملات آمریکا و بریتانیا به حوثیهای یمن و سقوط حکومت بشار اسد در آذر ۱۴۰۳ نیز به انزوای بیشتر حکومت ایران منجر شده است.
البهادلی گفت جمهوری اسلامی اکنون بهجای تکیه بر شبکهای گسترده از گروههای پرهزینه، به تعداد محدودی از نیروهای «رادیکالتر» متکی شده که با منابع مالی کمتر بر «وفاداری، امکان انکار نقش و اثرگذاری عملیاتی» تمرکز دارند.
رویترز نوشت این گروههای جدید نخستین آزمون مهم برای دولت جدید عراق به شمار میروند؛ دولتی که در اردیبهشتماه و پس از فشار آمریکا بر ائتلاف شیعه حاکم برای جلوگیری از بازگشت نوری المالکی، نخستوزیر پیشین عراق و متحد نزدیک تهران، روی کار آمد.
بر اساس این گزارش، حملاتی که از خاک عراق انجام میشوند، میتوانند تلاشهای بغداد برای بازسازی روابط با کشورهای ثروتمند حاشیه خلیج فارس را که در سالهای اخیر رو به بهبود گذاشته بود، با خطر مواجه کنند.
کویت، عربستان سعودی و امارات متحده عربی فروردینماه سفیران عراق را احضار کردند تا به این حملات اعتراض کنند.
مقامهای امنیتی عراق همچنین در حال بررسی ارتباط احتمالی این گروهها با حمله پهپادی ۲۷ اردیبهشت به نیروگاه هستهای براکه امارات هستند.
عربستان سعودی در آن زمان اعلام کرد سه پهپاد را که از عراق وارد حریم هوایی این کشور شده بودند، رهگیری کرد.
علی الزیدی، نخستوزیر عراق، این حملات را «اقداماتی مجرمانه» توصیف کرد و وعده داد با همکاری کشورهای حاشیه خلیج فارس تحقیقاتی مشترک انجام گیرد تا مشخص شود آیا از خاک عراق برای انجام این حملات استفاده شده است یا خیر.
بر اساس پژوهشی که از سوی انجمن علوم اعصاب آمریکا منتشر شد، مغز انسان بهطور مداوم اطلاعاتی مانند تصاویر، صداها و فضاهای آشنا را با پیامدهای بعدی آنها پیوند میدهد.
این فرآیند که «یادگیری تداعیگر» نام دارد، به افراد کمک میکند بر پایه تجربههای قبلی، سریعتر تصمیم بگیرند و از خطر دوری کنند.
با این حال، پژوهشگران میگویند این سیستم در همه افراد به یک شکل عمل نمیکند.
این تحقیق توضیح میدهد که چگونه سازوکارهای طبیعی یادگیری در مغز، در بعضی افراد بهجای کمک به تصمیمگیری بهتر، به تداوم انتخابهای نامطلوب منجر میشود.
نقش نشانهها در تصمیمگیری نادرست
به گفته جوزپه دی پلگرینو، سرپرست این مطالعه از دانشگاه بولونیا، افراد از نظر میزان اتکا به نشانههای محیطی برای تصمیمگیری تفاوت چشمگیری با یکدیگر دارند.
برخی افراد هنگام تصمیمگیری بهشدت به تصاویر و صداهای اطراف خود وابستهاند، در حالی که گروهی دیگر انعطافپذیری بیشتری دارند و کمتر تحت تاثیر این محرکها قرار میگیرند.
به گفته پژوهشگران، مشکل زمانی بروز میکند که معنای این نشانهها دستخوش تغییر میشود.
برای نمونه، اگر یک محیط یا صدای آشنا که پیشتر با پاداش همراه بوده، بهتدریج به پیامدهای پرخطر یا نامطلوب منجر شود، مغز همه افراد نمیتواند این تغییر را بهدرستی ثبت کند.
در افرادی که حساسیت بالایی به نشانهها دارند، مغز در «بهروزرسانی» این آموختهها ناتوان میماند و همچنان بر اساس الگوهای قدیمی واکنش نشان میدهد.
در نتیجه این افراد، حتی پس از تجربه شکست یا زیان، همان انتخابهای قبلی را تکرار میکنند.
پیوند نشانهها با اعتیاد و اضطراب
در این شرایط، نشانههای محیطی بهجای آنکه راهنمایی مفید باشند، به عامل اصلی هدایت رفتار تبدیل میشوند و ترک عادتهای زیانبار را دشوارتر میکنند.
این یافتهها میتواند به درک بهتر الگوهای رفتاری در اعتیاد، اختلالات وسواسی و اضطراب کمک کند.
تیم تحقیقاتی قصد دارد این نوع الگوی یادگیری را در میان افراد دارای اختلالات بالینی مورد بررسی قرار دهد.
هدف آنها یافتن پاسخ روشنتری برای این پرسش است که آیا حساسیت بیش از حد به نشانههای محیطی میتواند یکی از دلایل اصلی تداوم الگوی تصمیمگیریهای پرخطر در این گروهها باشد.
برخی رسانهها در ایران گزارش دادند فروشگاه جینوست در خیابان فرشته تهران، شنبه ۱۹ مهر و پس از برگزاری جشنی در ۱۸ مهر و انتشار ویدیوهای آن، بهدست نیروی انتظامی پلمب شد.
وبسایت خبری «آسیانیوز ایران» با اشاره به این اقدام نوشت که به نظر میرسد این برخورد، صرفا یک واکنش مقطعی نیست، بلکه بخشی از یک کارزار بزرگتر برای «کنترل بیشتر بر فضای اجتماعی، مقابله با نمایش ثروت و اجرای سختگیرانهتر قوانین» است.
بسیاری از کسبوکارها نگران تاثیر این سیاست تازه بر معیشت، سلامت روان شهروندان و زندگی اجتماعی آنها هستند.
فشار اقتصادی حکومت بر مردم و استفاده از آنها برای سرکوب
در هفتههای اخیر فشار حکومت بر کسبوکارها و شهروندان به دلیل سرپیچی از قانون حجاب اجباری، رقص و سرو مشروبات الکلی افزایش چشمگیری پیدا کرده است. از جمله، در پی انتشار ویدیوهایی از برگزاری جشنی در جزیره کیش با عنوان «قهوهپارتی» در رسانههای اجتماعی، دادستان عمومی و انقلاب کیش، از تشکیل پرونده و بازداشت برگزارکنندگان آن خبر داد.
یکی از زنان کافهداری که تجربه برخورد عوامل انتظامی با چنین جشنهایی را دارد به ایراناینترنشنال گفت شاهد بوده که مقامات در بعضی موارد از افراد بازداشتشده - بدون توجه به موقعیت مالیشان - وثیقه چند میلیاردی دریافت کرده و آنها را از کار کردن منع کردهاند.
او افزود بر اساس مشاهداتش بر این باور است که حساسیت بیشتری روی تجمعات تفریحی با حضور جوانها و نسل زد وجود دارد و نیروهای امنیتی با چنین رویدادهایی خشنتر برخورد میکنند.
مقامهای جمهوری اسلامی همواره چنین جشنهایی را «برخلاف شئونات اسلامی» و «هنجارشکنی» توصیف کرده و به نظر میرسد نگران الگوبرداری کسبوکارها از یکدیگر در این زمینهاند.
در ماههای اخیر ویدیوهایی از صاحبان چندین کافه در دزفول و قم در رسانههای اجتماعی منتشر شده که در آن در سخنانی شبیه به اعتراف اجباری یا به دلیل برگزاری جشن همراه با رقص و موسیقی، از مسئولان عذرخواهی و ابراز ندامت میکنند یا از مشتریان خود میخواهند برای جلوگیری از پلمب شدن، حجاب را رعایت کنند.
کارمند یک کافه در تهران به ایراناینترنشنال گفت مقامهای جمهوری اسلامی تلاش میکنند با فشار بر صاحبان کسبوکارها و تهدید به برخورد و پلمب اماکن، مردم را در برابر هم قرار دهند و از آنها به عنوان وسیلهای برای سرکوب و سانسور خودشان و زنان استفاده کنند.
پلمب به مثابه ابزار فشار سیاسی
از طرف دیگر، شواهد و گزارشهای رسیده حاکی است حکومت از بستن کسبوکارها برای انتقامگیری از مخالفانش هم استفاده میکند.
اطلاعات و گزارشهای رسیده به ایراناینترنشنال نشان میدهند دستکم در دو مورد، کسبوکار شهروندان به دلیل فعالیت سیاسی خود آنها یا نزدیکانشان و با هدف اعمال فشار بر افراد، به دستور نهادهای حکومتی در تهران پلمب شدهاند.
این برخورد در گذشته هم سابقه داشته و به عنوان مثال در آذر ۱۴۰۱ و همزمان با اعتراضات سراسری در خیزش «زن، زندگی، آزادی»، اداره اماکن برای توقف اعتصاب در شهرهای مختلف کردستان و نیز در ایلام و کرمانشاه، مغازه کسبهای را که در اعتصاب شرکت کرده بودند، پلمب کردند.
کارمند یک کافه در مشهد به ایراناینترنشنال گفت حکومت فکر میکند با پلمب و بازداشت، باقی رستورانها و کافهها را «از برگزاری ایونت» بازمیدارد اما تعداد این رخدادها روز به روز بیشتر میشود و در نهایت حتی پلمب هم کارگر نیست و مراسم بسیاری از چشمش در میرود.
او افزود: «غول از چراغ جادو بیرون آمده و دیگر به آن برنمیگردد.»
مردم چه میگویند؟
رسانههای اجتماعی از جمله ایکس و اینستاگرام سرشار از روایت شهروندان از پلمب شدن کسبوکارها و فشار اجتماعی بر زنان برای حجاب اجباریاند.
گروهی از زنان با اشاره به پلمب کافه و رستورانها و جریمههای موجود، بر این باورند تنها زمانی میتوان گفت حجاب اجباری در ایران برچیده شده که زنان بتوانند آزادانه با پوشش دلخواه خود در مدرسه، دانشگاه، محل کار و اماکن دولتی حاضر شوند و مدارک هویتی بدون حجاب اجباری داشته باشند.
برخی دیگر از زنان هم با اشاره به فشار موجود بر آنها در محل کار برای حجاب اجباری، میگویند حجاب آزاد نشده، بلکه حکومت بهدلیل شجاعت زنها در سرپیچی از قانون حجاب اجباری و همچنین ترس از اعتراضات مردم بهخاطر فشارهای اجتماعی و شرایط سخت معیشتی، مستاصل شده است.
در کشوری با فرهنگ طولانی قهوهخانهداری در کنار نبود فضاهای تفریحی کافی و آزادیهای اجتماعی، کافهها جزو معدود مکانهای مورد علاقه جوانها برای جمع شدن و تنفساند.
فشار بر کافهها و رستورانها بر سر حجاب و بگیر و ببند زنان، ممکن است باعث جرقه خوردن دور جدید اعتراضات ضدحکومتی در ایران بشود.
