پیشنهاد دبیرکل سازمان ملل برای تمدید ماموریت فولکر تورک به‌عنوان کمیسر عالی حقوق بشر، با مخالفت روسیه و اسرائیل روبه‌رو شده است. با وجود این مخالفت‌ها، دیپلمات‌ها می‌گویند او از حمایت گسترده کشورهای اروپایی، آفریقایی و آمریکای لاتین برخوردار است.
مجمع عمومی سازمان ملل متحد قرار است روز جمعه دوم تیر درباره تمدید ماموریت فولکر تورک، کمیسر عالی حقوق بشر این سازمان، رای‌گیری کند؛ موضوعی که در پی مخالفت روسیه و اسرائیل و طرح تردیدهایی از سوی آمریکا، به مساله‌ای مناقشه‌برانگیز تبدیل شده است.
تورک که از منتقدان صریح جنگ روسیه در اوکراین و عملکرد اسرائیل در غزه است، نخستین دوره چهارساله خود را در ماه اکتبر به پایان می‌رساند. آنتونیو گوترش، دبیرکل سازمان ملل، پیشنهاد کرده است ماموریت این حقوقدان اتریشی برای چهار سال دیگر و تا سال ۲۰۳۰ تمدید شود.
گوترش که دوره مسئولیت خودش در ماه دسامبر پایان می‌یابد، در گذشته همکاری نزدیکی با تورک داشته است. سخنگوی سازمان ملل می‌گوید دبیرکل از عملکرد او در دوره تصدی سمت کمیسر عالی حقوق بشر رضایت دارد.
روسیه تمدید کوتاه‌مدت را پیشنهاد کرده است
براساس سندی که رویترز مشاهده کرده، روسیه در مخالفت با پیشنهاد گوترش خواستار آن شده است که ماموریت تورک فقط اندکی بیش از دو ماه و تا پایان سال ۲۰۲۶ تمدید شود.
مسکو استدلال می‌کند انتصاب تورک برای یک دوره کامل چهارساله، فرصت انتخاب کمیسر عالی حقوق بشر را برای دبیرکل بعدی سازمان ملل از بین می‌برد.
نمایندگی روسیه در سازمان ملل اعلام کرد: «انتخاب مجدد آقای تورک برای چهار سال، فرصت انتخاب فرد مورد نظر دبیرکل جدید برای چنین سمت مهمی در یک دوره طولانی را از او می‌گیرد.»
این نمایندگی پیشنهاد تمدید چهارساله را با توجه به حساسیت ساختار حقوق بشر سازمان ملل «خودسرانه» خواند و مدعی شد بسیاری از کشورهای عضو سازمان ملل نیز با موضع روسیه موافق‌اند.
مسکو همچنین گفت نتیجه اأی‌گیری مشخص خواهد کرد چه تعداد از این کشورها حاضرند «بدون ترس از اقدامات تلافی‌جویانه» موضع خود را آشکارا بیان کنند.
نمایندگی روسیه این ادعا را که مخالفت مسکو ناشی از انتقادهای تورک درباره جنگ اوکراین است، رد کرد و آن را «نگاهی محدود و تک‌بعدی» خواند. این نمایندگی گفت هدف روسیه حفظ یکپارچگی نهادی سازمان ملل و احترام به رویه‌های آن است.
برخی دیپلمات‌ها نیز به‌طور خصوصی گفته‌اند انتخاب کمیسر عالی حقوق بشر برای یک دوره کامل باید به جانشین گوترش واگذار شود. یکی از این دیپلمات‌ها گفت: «این تصمیم بر عهده دبیرکل بعدی است.»
اسرائیل مخالفت کرده و آمریکا تردیدهایی دارد
سه دیپلمات به رویترز گفتند اسرائیل نیز با تمدید چهارساله ماموریت تورک مخالف است. ایالات متحده هم درباره این پیشنهاد تردیدهایی مطرح کرده است.
مخالفت این کشورها باعث شده است انتصابی که انتظار می‌رفت با اجماع اعضای سازمان ملل انجام شود، به رای‌گیری‌ای مناقشه‌برانگیز تبدیل شود.
نمایندگی اسرائیل و وزارت خارجه آمریکا بلافاصله به درخواست رویترز برای توضیح مواضع خود پاسخ ندادند.
این رای‌گیری در مجمع عمومی سازمان ملل برگزار خواهد شد؛ بنابراین حق وتوی پنج عضو دائم شورای امنیت، شامل روسیه، چین، آمریکا، بریتانیا و فرانسه، در آن کاربرد ندارد.
انتقادهای تورک از روسیه، اسرائیل و آمریکا
سمت کمیسر عالی حقوق بشر سازمان ملل در سال ۱۹۹۳ ایجاد شد. فردی که این سمت را در اختیار دارد، به‌ویژه در شرایط گسترش حکومت‌های خودکامه و عقب‌گرد آزادی‌های مدنی، وظیفه مهمی در واکنش به موارد نقض حقوق بشر بر عهده دارد.
برخی منتقدان در ابتدای انتصاب تورک تصور می‌کردند او در مقایسه با مقام‌های پیشین رویکرد محتاطانه‌تر و کم‌سروصداتری در پیش خواهد گرفت. با این حال، تورک در دوره مسئولیت خود بارها عملکرد دولت‌هایی از جمله روسیه، اسرائیل و ایالات متحده را مورد انتقاد قرار داده است.
او از زمان آغاز تهاجم تمام‌عیار روسیه به اوکراین در سال ۲۰۲۲، مسکو را به نقض شدید حقوق بشر و حقوق بشردوستانه بین‌المللی متهم کرده است. روسیه این اتهام‌ها را رد می‌کند.
تورک همچنین «کشتار گسترده» در غزه را محکوم کرده است. با وجود این، برخی افراد، از جمله شماری از کارکنان دفتر او، از اینکه اقدامات اسرائیل در غزه را نسل‌کشی نخوانده، ابراز تاسف کرده‌اند. اسرائیل اتهام نسل‌کشی را قاطعانه رد می‌کند.
کمیسر عالی حقوق بشر سازمان ملل از آمریکا نیز انتقاد کرده است. او خواستار تحقیق درباره مرگ افراد در بازداشتگاه‌های مهاجرتی این کشور شده و درگیری‌های نظامی میان آمریکا و [حکومت] ایران را محکوم کرده است. واشینگتن در پاسخ، از استانداردهای مراقبت از افراد در بازداشتگاه‌ها دفاع کرده است.
اروپا، آفریقا و آمریکای لاتین از تورک حمایت می‌کنند
دیپلمات‌ها می‌گویند گوترش در چند ماه گذشته برای جلب توافق دولت‌ها و جلوگیری از مخالفت‌های لحظه آخری درباره تمدید ماموریت تورک رایزنی کرده است. با وجود این مذاکرات، پیشنهاد متقابل روسیه در آستانه رای‌گیری مطرح شد.
به گفته دیپلمات‌ها، تورک از حمایت گسترده کشورهای اروپایی و بسیاری از دولت‌های آمریکای لاتین برخوردار است.
یک یادداشت دیپلماتیک اتحادیه آفریقا که رویترز آن را مشاهده کرده است نیز نشان می‌دهد کشورهای عضو این اتحادیه با تمدید چهارساله ماموریت او «مخالفتی ندارند».
در حال حاضر هیچ نامزد دیگری برای تصدی سمت کمیسر عالی حقوق بشر سازمان ملل معرفی نشده است.
استفان دوجاریک، سخنگوی سازمان ملل، گفت گوترش در پیشنهاد تمدید ماموریت تورک، قطعنامه‌ها و مقررات مربوط را رعایت کرده است.
او افزود: «دبیرکل از فعالیت‌هایی که فولکر تورک در دوره مسئولیت خود به‌عنوان کمیسر عالی حقوق بشر انجام داده، بسیار قدردانی می‌کند.»
ثمین الخیطان، سخنگوی دفتر کمیسر عالی حقوق بشر، درباره احتمال انتخاب مجدد تورک اظهارنظر نکرد، اما گفت: «به گمانم کمیسر عالی آماده خدمت است.»
تورک، حقوقدانی با چند دهه سابقه فعالیت در سازمان ملل، پیش از تصدی این سمت در دفترهای مهم این سازمان در ژنو و همچنین ماموریت‌های میدانی، از جمله در کوزوو، کار کرده است.
اکنون نتیجه رای‌گیری روز جمعه مشخص خواهد کرد که آیا حمایت کشورهای اروپایی، آفریقایی و آمریکای لاتین برای تمدید کامل دوره او کافی است یا پیشنهاد روسیه و مخالفت اسرائیل، ماموریتش را به دوره‌ای کوتاه تا پایان سال محدود خواهد کرد.
پس از آنکه نخست‌وزیر جدید بریتانیا به آمریکا اجازه داد از پایگاه‌های این کشور برای عملیات علیه جمهوری اسلامی استفاده کند، سپاه پاسداران تهدید کرد که به پایگاه هوایی فیرفورد حمله می‌کند. دولت بریتانیا در واکنش گفت ارتش این کشور به‌طور شبانه‌روزی برای دفاع آماده است.
سخنگوی دولت بریتانیا پنج‌شنبه یکم مرداد، در واکنش به هشدار سپاه پاسداران گفت: «نیروهای مسلح ما آماده‌اند تا از بریتانیا در برابر هرگونه حمله محافظت کنند. بریتانیا به‌صورت شبانه‌روزی و در هماهنگی نزدیک با متحدان خود در ناتو، آماده دفاع از خود است.»
او افزود: «این آمادگی، بهره‌گیری از یک سامانه چندلایه دفاع هوایی و موشکی را نیز دربرمی‌گیرد که نیروی دریایی سلطنتی بریتانیا، ارتش بریتانیا و نیروی هوایی سلطنتی این کشور با استفاده از مجموعه‌ای از توانایی‌های پیشرفته و در همکاری نزدیک با متحدان ما در ناتو فراهم می‌کنند.»
دولت بریتانیا همچنین تاکید کرد رویکرد این کشور به درگیری جاری در خاورمیانه تغییری نکرده و همچنان به دفاع از مردم، منافع و متحدان خود، چارچوب‌های بین‌المللی و کشیده نشدن به درگیری‌های گسترده‌تر متعهد است.
روابط عمومی سپاه پاسداران، پنج‌شنبه یکم مرداد در بخشی از بیانیه شماره ۴۶ خود اعلام کرد هر پایگاهی که برای حمله علیه مواضع جمهوری اسلامی استفاده شود «هدف مشروع» است، سپس بریتانیا را به مشارکت در حملات اخیر متهم کرد و هشدار داد: «بیش از این پرونده خود را سنگین نکند.»
در بخش دیگری از این بیانیه که به تشریح حملات سپاه در ۲۴ ساعت گذشته می‌پردازد، این نهاد مدعی شد آمریکا با تحلیل رفتن ذخایر موشکی‌اش، ناچار شده از هواپیماهای بی-۱ که از پایگاه هوایی فیرفورد در انگلستان پرواز می‌کنند، استفاده کند.
سپاه همچنین در این بیانیه «حکومت سلطنتی بریتانیا» را متهم کرد که با «تجزیه کشورهای اسلامی، تحمیل حکومت‌های استبدادی» و «بدتر از همه، ایجاد فاجعه اسرائیل» موجب «بدبختی‌های مردم منطقه ما» شده است.
افزون بر سپاه، وزارت امور خارجه جمهوری اسلامی نیز در بیانیه‌ای، به تصمیم دولت بریتانیا برای صدور مجوز استفاده آمریکا از پایگاه‌ها و تاسیسات نظامی این کشور را محکوم کرد و آن را غیرقانونی خواند.
این وزارتخانه تصمیم بریتانیا را ناقض منشور سازمان ملل متحد و حقوق بین‌الملل و مصداق «تجاوز» علیه ایران دانست. در این بیانیه آمده است هرگونه همکاری در طراحی یا اجرای حملات آمریکا علیه ایران، همدستی در «جنایت تجاوز و جنایت‌های جنگی» به شمار می‌رود. وزارت امور خارجه جمهوری اسلامی در پایان هشدار داد هر طرفی که در حمله نظامی به ایران مشارکت کند، مسئول پیامدهای تصمیم خود خواهد بود.
اندی برنهام، نخست‌وزیر جدید بریتانیا، در سیاست پیشین این کشور برای استفاده آمریکا از پایگاه‌های این کشور برای انجام «حملات دفاعی» تجدید نظر کرده است. استارمر ابتدا با استفاده آمریکا از این پایگاه‌ها موافقت نکرد و همین موضوع میان او و کاخ سفید اختلاف ایجاد کرد.
روزنامه تلگراف پنج‌شنبه در گزارشی نوشت وب‌سایت‌های رهگیری پرواز شامگاه سه‌شنبه ۳۰ تیر به وقت بریتانیا (بامداد چهارشنبه ۳۱ تیر به وقت ایران) مسیر حرکت یک بمب‌افکن بی-۱ را از پایگاه فیرفورد در گلاسترشر به‌سوی ایران ردیابی کردند.
این هواپیما می‌تواند ۲۴ بمب ۲ هزار پوندی، معادل حدود ۹۰۷ کیلوگرم، و ده‌ها موشک را حمل کند.
دونالد ترامپ، رییس‌جمهوری آمریکا، پنج‌شنبه اول مرداد اعلام کرد توافق هسته‌ای جدیدی که ایالات متحده با عربستان سعودی امضا کرده است، شامل غنی‌سازی اورانیوم نخواهد بود و اجرای آن مشروط به عادی‌سازی روابط ریاض با اسرائیل است.
او در پستی در شبکه اجتماعی تروث‌سوشیال نوشت: «توافق هسته‌ای غیرنظامی که در آن هیچ‌گونه غنی‌سازی مواد انجام نخواهد شد! میان وزارت انرژی ایالات متحده و عربستان سعودی، که صرفا مربوط به استفاده‌های غیرنظامی مشابه برنامه‌هایی است که ایران و امارات متحده عربی (و دیگران) در حال حاضر دارند تصویب خواهد شد، اما کاملا مشروط به پیوستن عربستان سعودی به توافق‌های بسیار محترم و موفق ابراهیم است.»
امضای توافق هسته‌ای میان آمریکا و عربستان سعودی نگرانی‌هایی را در خاورمیانه و واشینگتن برانگیخته است و به‌نظر می‌رسد اظهارات ترامپ تلاش برای رفع دو نگرانی عمده است: نخست اینکه توافق ممکن است راه را برای غنی‌سازی هسته‌ای عربستان باز کند و دوم اینکه واشینگتن با امضای آن، اهرم فشار خود برای ترغیب عربستان به توافق صلح با اسرائیل را از دست داده است.
کریس رایت، وزیر انرژی آمریکا، و شاهزاده عبدالعزیز بن سلمان، وزیر انرژی عربستان سعودی، روز چهارشنبه پس از بیش از یک سال مذاکره، این توافق را در واشینگتن امضا کردند.
بر اساس این توافق، شرکت‌های آمریکایی به عربستان سعودی برای توسعه برنامه هسته‌ای غیرنظامی این کشور کمک خواهند کرد.
پیش‌تر وال‌استریت ژورنال گزارش داده بود که این توافق همچنین شامل انجام یک مطالعه مشترک میان آمریکا و عربستان درباره احتمال غنی‌سازی اورانیوم در خاک عربستان در آینده است.
این توافق همچنین عربستان سعودی را ملزم نمی‌کند که پروتکل جداگانه‌ای با آژانس بین‌المللی انرژی اتمی امضا کند که امکان بازرسی‌های سرزده بازرسان سازمان ملل را فراهم می‌کند.
وزارت انرژی آمریکا اعلام کرده است که این توافق شامل یک «توافق پادمانی» دوجانبه میان آمریکا و عربستان خواهد بود که مانع استفاده ریاض از برنامه هسته‌ای خود برای اهدافی غیر از مقاصد صلح‌آمیز می‌شود.
رایت گفت: «اطمینان داشته باشید که این توافق‌ها بالاترین استانداردهای ایمنی هسته‌ای و منع گسترش تسلیحات هسته‌ای را رعایت می‌کنند.»
مذاکرات هسته‌ای با عربستان در دوران دولت جو بایدن و در چارچوب توافقی گسترده‌تر آغاز شد که شامل یک پیمان دفاعی میان آمریکا و عربستان نیز بود و ریاض را ملزم می‌کرد با اسرائیل توافق صلح امضا کند.
توافق کنونی اما جدا از هرگونه توافق صلح میان عربستان و اسرائیل امضا شده و هیچ نشانه‌ای وجود ندارد که متن آن به‌طور رسمی این دو موضوع را به یکدیگر مرتبط کرده باشد.
منتقدان می‌گویند ترامپ با این اقدام بخشی از اهرم فشاری را که برای ترغیب سعودی‌ها به عادی‌سازی روابط با اسرائیل در اختیار داشت، از دست داده است.
مقام‌های سعودی می‌گویند تا زمانی که دولت اسرائیل با یک «مسیر برگشت‌ناپذیر و زمان‌بندی‌شده» برای تشکیل کشور فلسطینی موافقت نکند، عربستان روابط خود را با اسرائیل عادی نخواهد کرد.
بنیامین نتانیاهو، نخست‌وزیر اسرائیل، حدود یک ساعت پس از انتشار پیام ترامپ بیانیه‌ای صادر کرد و گفت جنگ مشترکی که اسرائیل و آمریکا علیه جمهوری اسلامی آغاز کرده‌اند، امکان گسترش صلح در خاورمیانه را فراهم کرده است.
نتانیاهو افزود: «همان‌طور که رییس‌جمهوری ترامپ گفته است، پیوستن عربستان سعودی به توافق‌های ابراهیم، جهشی تاریخی برای پیشبرد صلح در خاورمیانه خواهد بود؛ صلح از طریق قدرت.»
در پی تشدید حملات پهپادی و موشکی روسیه به زیرساخت‌های بندری اودسا و چرنومورسک، مسکو چشم‌انداز مذاکرات صلح را مبهم ارزیابی کرد؛ تحولاتی که با رونمایی اتحادیه اروپا از بزرگ‌ترین بسته تحریمی علیه کرملین و هشدار کی‌یف درباره کشف مهمات حاوی اورانیوم ضعیف‌شده در تسلیحات روسی همراه شد.
مسکو اعلام کرد نیروهای این کشور در جریان حملات به شهرهای اودسا و چرنومورسک، زیرساخت‌های بندری و چند فروند کشتی حامل تدارکات برای ارتش اوکراین را هدف قرار دادند.
وزارت دفاع روسیه با انتشار بیانیه‌ای اعلام کرد این حملات یک فروند کشتی خشکبار را در بندر چرنومورسک هنگام تخلیه بار، و همچنین انبار تجهیزات نظامی و مخازن سوخت و روان‌سازها را هدف قرار داده است.
هدف‌گیری زیرساخت‌های بندری و شناورها در دریای سیاه
بر اساس این بیانیه، تاسیسات بارگیری و ذخیره‌سازی در اودسا به همراه یک فروند کشتی خشکبار و یک فروند کشتی فله‌بر که بارهای نظامی را به این بندر منتقل می‌کردند نیز مورد اصابت قرار گرفته‌اند.
پهپادهای روسی در طول روز، چهار فروند کشتی باری و یک کشتی فله‌بر را در آب‌های دریای سیاه هدف قرار دادند. فعالیت‌های نظامی روسیه و اوکراین در اطراف دریای سیاه و دریای آزوف به‌طور قابل‌توجهی افزایش یافته و طرفین تاکنون ده‌ها کشتی تجاری و نظامی را هدف حملات متقابل قرار داده‌اند.
چشم‌انداز مبهم مذاکرات صلح و موضع کرملین
دیمیتری پسکوف، سخنگوی کرملین، پس از دیدار وزیران امور خارجه روسیه و آمریکا اعلام کرد که مسکو نسبت به دستیابی سریع به توافقی برای پایان دادن به جنگ اوکراین «چندان خوش‌بین نیست».
با وجود این، او تاکید کرد که مسکو همچنان به گفت‌وگوهای خود با واشینگتن ادامه خواهد داد و ابراز امیدواری کرد که فرستادگان ویژه آمریکا فرصتی برای سفر به مسکو به دست آورند.
این اظهارات پس از دیدار مارکو روبیو و سرگئی لاوروف، وزیران امور خارجه ایالات متحده و روسیه، در حاشیه نشست آسه‌آن در مانیل مطرح شد.
روبیو در این دیدار بر آمادگی واشینگتن برای ایفای نقشی سازنده تاکید کرد؛ با این حال، تحلیل‌های رسانه‌ای نشان می‌دهد تلاش‌های آمریکا برای برقراری صلح در اوکراین به‌دلیل تمرکز عمده توجه این کشور بر تحولات خاورمیانه تا حد زیادی متوقف شده است.
روسیه اسفند ۱۴۰۰ کارزار نظامی خود را علیه اوکراین کلید زد و از آن زمان، درگیری‌های مرگبار میان دو کشور ادامه داشته است.
تحریم‌های کم‌سابقه اتحادیه اروپا علیه مسکو
کایا کالاس، مسئول سیاست خارجی اتحادیه اروپا، از تصویب بیست و یکمین بسته تحریمی این اتحادیه علیه روسیه خبر داد؛ بسته‌ای که به‌عنوان بزرگ‌ترین مجموعه تحریم‌ها در چهار سال گذشته شناخته می‌شود و ۲۱۸ فرد و نهاد را هدف قرار می‌دهد.
بر اساس اعلام مقام ارشد سیاست خارجی اتحادیه اروپا، این بسته بیش از ۱۰۰ بانک و فعال حوزه رمزارز، بیش از ۴۰ فروند کشتی متعلق به «ناوگان سایه» روسیه، چند پالایشگاه نفت و بیش از ۵۰ نهاد فعال در صنایع نظامی شامل بازیگران کلیدی تولید پهپادهای دوربرد را در فهرست تحریم‌ها جای داده است. کالاس تأکید کرد که این اقدامات با هدف قطع شریان‌های مالی ماشین جنگی روسیه اعمال شده است.
هشدار امنیتی اوکراین درباره شناسایی مواد رادیواکتیو در تسلیحات روسی
در میانه تحولات، سرویس امنیتی اوکراین (اس‌بی‌یو) از شناسایی شش مورد جدید از به‌کارگیری مهمات حاوی اورانیوم ضعیف‌شده از سوی نیروهای روسی در حملات به استان چرنیهیف خبر داد.
بر اساس تحقیقات این نهاد، این عناصر خطرناک در پهپادهای تهاجمی «گران-۲» که بین ماه‌های آوریل تا ژوئن ۲۰۲۶ استفاده شده‌اند، کشف شده است.
بررسی‌های میدانی و رادیولوژیکی کارشناسان نشان داد که میزان تشعشع در محل اصابت برخی از این پهپادها تا ۸۰ برابر سطح طبیعی بوده و آزمایش‌ها وجود ایزوتوپ‌های اورانیوم-۲۳۵ و اورانیوم-۲۳۸ را در سرجنگی موشک‌های تغییرکاربری‌یافته R-60M تایید کرده است.
مقام‌های اوکراینی ضمن هشدار به شهروندان درباره خطرات محیط زیستی و سلامتی، از پیگیری این پرونده کیفری با عنوان «جنایات جنگی» در این زمینه خبر دادند.
موج دوباره پلمب کافه‌ها در تهران و برخی کلان‌شهرها پس از دفن علی خامنه‌ای، دیکتاتور پیشین ایران، هم‌زمان با افزایش تعطیلی و تغییر کاربری کتاب‌فروشی‌ها به‌دنبال مشکلات اقتصادی، حلقه امنیتی بر فضاهای اجتماعی و فرهنگی کشور را تنگ‌تر و وضعیت معیشتی را برای شهروندان دشوارتر کرده است.
چندین کافه و رستوران مشهور در روزهای گذشته در مرکز شهر تهران پلمب شدند.
با گسترش این پلمب‌ها در خیابان‌های ایرانشهر، سنایی و نوفل‌لوشاتو و سرایت آن به کلان‌شهرهایی چون اصفهان، شیراز و رشت، این روند از سطح چند واحد صنفی فراتر رفته و به چالشی درباره تاثیر آن بر افزایش فشارهای اجتماعی، از میان رفتن بیشتر اقتصاد محلی و حیات مدنی شهرها تبدیل شده است.
پلمب‌های زنجیره‌ای کافه‌ها و انکار مسئولان
در حالی که گزارش‌ها در شبکه‌های اجتماعی از حضور مکرر ماموران اداره اماکن عمومی و فشارهای امنیتی حکایت دارد، خبرگزاری تسنیم، وابسته به سپاه پاسداران، اعلام کرد علت پلمب شدن کافه‌ها در روزهای گذشته «صرفا به دلیل مشکلات صنفی» بوده و این اقدام هیچ ارتباطی با «مسائل امنیت اخلاقی» ندارد.
با وجود این، مهدی چمران، رییس شورای شهر تهران، چهارشنبه ۳۱ تیر در حاشیه جلسه این شورا تاکید کرد برخورد با «تخلفات» ارتباطی با شرایط جنگی ندارد و در پاسخ به پرسشی درباره تفاوت برخورد با زنان بدون حجاب اجباری در تجمعات شبانه حکومتی با زنان در کافه‌ها، با لحنی کنایه‌آمیز گفت: «اگر از زنانی که حجاب ندارند در کافه‌ها استقبال شود، آن وقت کافه‌ها خیلی کافه می‌شوند.»
این رویکرد سلبی پیش‌تر با هشدار صریح علی صالحی، دادستان تهران، نیز همراه شده بود. او در نشستی در سال ۱۴۰۴ اعلام کرد در صورت «بروز تخلف هنجارشکنانه»، ابتدا متصدی کافه بازداشت و بعد واحد صنفی تحت پیگرد قرار می‌گیرد.
این در حالی است که بحران عمیق اقتصادی در ایران، کافه‌ها و فرهنگ کافه‌نشینی را به سمت فروپاشی سوق داده است.
تا چند ماه پیش، تنها در تهران حدود شش هزار کافه در اندازه‌های مختلف فعال بودند، اما سقوط قدرت خرید مردم، این صنعت را به شدت تحت فشار قرار داده است.
از سوی دیگر، برخوردهای سلبی در گذشته نیز به دلایل امنیتی-سیاسی سابقه داشته است.
آذر ۱۴۰۱ و هم‌زمان با اعتراضات سراسری در خیزش «زن، زندگی، آزادی»، اداره اماکن برای متوقف کردن اعتصاب در شهرهای مختلف کردستان و نیز ایلام و کرمانشاه، مغازه کسبه‌ای را که در اعتصاب شرکت کرده بودند، پلمب کردند.
در شرایطی که جمهوری اسلامی جنگ را بر زندگی شهروندان تحمیل کرده، فشارهای اجتماعی بار دیگر اوج گرفته‌اند و فشارهای اقتصادی نیز هر روز بیشتر می‌شود تا روزنه‌های کوچک اتصال به زندگی، یکی پس از دیگری از میان بروند.
خاموشی چراغ کتاب‌فروشی‌ها
انقباض در فضاهای جمعی و کافه‌ها، تنها بازوی محدودسازی زیست شهری نیست.
در ماه‌های اخیر، موج تعطیلی و تغییر کاربری کتاب‌فروشی‌ها به دلایل فشارهای اقتصادی هم بر ناشران، هم فروشندگان و هم شهروندان، علاوه بر تهران، به شهرهایی چون اهواز، قم و کرمان نیز کشیده شده است.
ابراهیم کریمی، رییس اتحادیه ناشران و کتاب‌فروشان تهران، در این باره گفت تعدادی از کتاب‌فروشی‌ها فعالیت خود را متوقف کرده‌اند؛ هرچند آمار دقیقی از درصد تعطیلی‌ها در دست نیست.
ربیس اتحادیه ناشران و کتاب‌فروشان تهران گفت: «این رکود مرگبار صرفا ناشی از شرایط جنگی نیست، بلکه بحران‌های ساختاری اقتصاد و تورم کمرشکن، قدرت خرید خانوارها را به‌شدت کاهش داده و تقاضا برای کتاب را به حداقل رسانده است.»
هم‌زمان با تشدید تنش‌ها در منطقه، علی الزیدی، نخست‌وزیر عراق، برای دیدار با مقام‌های جمهوری اسلامی راهی تهران شد. این سفر پس از دیدار هفته گذشته او با دونالد ترامپ انجام می‌شود و به گمانه‌زنی‌ها درباره نقش احتمالی بغداد در میانجی‌گری میان تهران و واشینگتن دامن زده است.
زیدی پنج‌شنبه اول مرداد در تهران مورد استقبال مسعود پزشکیان، رییس دولت جمهوری اسلامی، قرار گرفت و سپس دو طرف با یکدیگر دیدار و گفت‌وگو کردند.
پایگاه اطلاع‌رسانی ریاست‌جمهوری گزارش داد پزشکیان و زیدی در این دیدار بر «تحکیم روابط راهبردی و گشودن افق‌های جدید همکاری» میان تهران و بغداد تاکید کردند.
بر اساس این گزارش، دو طرف خواستار «تسریع در اجرای کامل» توافقات مشترک شدند و اعلام کردند که «توسعه مناسبات همه‌جانبه، علاوه بر تقویت ثبات، امنیت و رفاه دو کشور، در راستای تامین منافع دو ملت برادر و تحکیم همبستگی و انسجام منطقه‌ای نیز نقش‌آفرین خواهد بود».
نخست‌وزیر عراق پیش از عزیمت به تهران در پیامی در شبکه اجتماعی ایکس، هدف از این سفر را «بررسی همکاری‌های دوجانبه و رایزنی درباره مسائل منطقه‌ای و تلاش‌های جاری برای تثبیت امنیت و ثبات در منطقه» عنوان کرد.
او افزود همکاری‌های جمهوری اسلامی و عراق باید در سایه «گفت‌وگو، تعامل و احترام متقابل» ادامه یابد.
به گفته منابع آگاه، زیدی در حالی راهی ایران شده که بغداد تلاش دارد با بهره‌گیری از روابط متوازن خود با تهران و واشینگتن، نقش میانجی را ایفا کند.
با این حال، عباس عراقچی، وزیر امور خارجه جمهوری اسلامی، اول مرداد در پاسخ به پرسشی درباره احتمال نقش‌آفرینی بغداد گفت: «نیاز به میانجی با آمریکا نداریم، به اندازه کافی هستند که پیام‌ها را تبادل کنند. مشکل ما رویکردهای آمریکا است.»
او افزود تا زمانی که واشینگتن به «زیاده‌خواهی» خود ادامه می‌دهد، «امکانی که در این زمینه حرکتی صورت بگیرد وجود نخواهد داشت و این احتیاجی به پیغام و پسغام ندارد».
از واشینگتن تا تهران
زیدی ۲۳ تیر با رییس‌جمهوری آمریکا در کاخ سفید دیدار کرد؛ اقدامی که هم‌زمانی آن با ازسرگیری رویارویی نظامی واشینگتن و تهران و تشدید تنش‌های منطقه‌ای، نارضایتی مقام‌های جمهوری اسلامی را برانگیخت.
زیدی در نشست خبری مشترک با ترامپ اعلام کرد نیروهای ایالات متحده تا هشتم مهر از عراق خارج خواهند شد و در مقابل، زمینه برای حضور شرکت‌های آمریکایی در این کشور فراهم می‌شود.
به گفته او، روابط آینده بغداد و واشینگتن بر «شراکت اقتصادی» استوار خواهد بود، نه مناسبات نظامی.
او همچنین با اشاره به موضوع خلع سلاح گروه‌های مورد حمایت تهران در عراق گفت بر اساس برنامه دولت، سلاح باید منحصرا در اختیار حکومت باشد و این موضوع «یک اصل اساسی و تصمیمی قطعی است، نه یک گزینه».
ترامپ نیز در این دیدار زیدی را «یک قهرمان جدید و فوق‌العاده» توصیف کرد و با اشاره به تضعیف حکومت ایران گفت جمهوری اسلامی دیگر «بار سنگینی بر دوش عراق نخواهد بود».
پایگاه خبری اکسیوس ۲۵ تیر نوشت دیدار ترامپ و زیدی در کاخ سفید تنها چند روز پس از دفن علی خامنه‌ای، دیکتاتور پیشین ایران، صورت گرفت.
بر اساس این گزارش، دولت آمریکا حضور زیدی در کاخ سفید را نشانه‌ای از نزدیک‌تر شدن بغداد به واشینگتن و فاصله گرفتن آن از تهران ارزیابی می‌کند.
یک روز بعد، علی‌اکبر ولایتی، مشاور رهبر جمهوری اسلامی، در یادداشتی، زیدی را «نخست‌وزیر جوان و کم‌تجربه» و سفر او به آمریکا را «تاسف‌بار و بی‌موقع» دانست و گفت این اقدام به «حیثیت» عراق لطمه زده است.
نگرانی تهران از چرخش بغداد به سوی واشینگتن
ایرنا، خبرگزاری دولت جمهوری اسلامی، اول مرداد مطلبی با عنوان «سفر به تهران؛ نخستین آزمون سیاست خارجی الزیدی» منتشر کرد و در ابتدای آن، به «واکنش‌های منفی» به دیدار اخیر نخست‌وزیر عراق با ترامپ پرداخت.
ایرنا نوشت: «منتقدان الزیدی را به‌دلیل آنچه کوتاه آمدن در برابر خواسته‌های آمریکا خواندند، مورد انتقاد قرار دادند و نگرانی خود را از این ابراز کردند که در دوره نخست‌وزیری او، عراق ممکن است از دایره دوستان و متحدان سنتی خود خارج شود و به سمت همکاری نزدیک‌تر با آمریکا و متحدان منطقه‌ای آن گرایش پیدا کند.»
با این حال، باقر حکیم که ایرنا از او به‌عنوان «تحلیلگر مسائل عراق» نام برده است، گفت به‌دلیل «پیوندهای عمیق تاریخی، فرهنگی، مذهبی و اقتصادی» میان ایران و عراق، امکان «فاصله گرفتن ناگهانی» بغداد از تهران وجود ندارد.
اکنون این پرسش مطرح است که آیا زیدی در جریان سفر به تهران، نقشی میانجی‌گرانه میان جمهوری اسلامی و آمریکا ایفا خواهد کرد و تلاش‌های بغداد می‌تواند به فروکش کردن بحران در منطقه بینجامد یا خیر.
در روزهای اخیر، حملات سپاه پاسداران به کشتی‌های تجاری در تنگه هرمز به تشدید درگیری‌ها در منطقه انجامیده است.
ترامپ ۳۱ تیر در پیامی در تروث سوشال هشدار داد پاسخ هر حمله جمهوری اسلامی به شناورها در تنگه هرمز، نابودی یک پل یا نیروگاه در ایران خواهد بود.
